Zorgen over lachgas omzetten in acties
Bij professionals leven er zorgen over het groeiende gebruik van lachgas onder jongeren en jongvolwassenen. Het Trimbos-instituut heeft een handreiking gemaakt, met acties voor gemeenten om de verkoop en het gebruik van lachgas terug te dringen.

Het recreatief gebruik van lachgas als roesmiddel is de laatste jaren flink gestegen onder jongeren en (uitgaande) jong volwassenen. Hoewel de gezondheidsschade in zijn algemeenheid mee lijkt te vallen, zijn er redenen om het gebruik en de verkoop terug te willen dringen. Zo wordt het gebruik onder minderjarigen uit voorzorg afgeraden, is er een aantal casussen bekend van mensen met ernstige gezondheidsproblemen door het gebruik van lachgas en kan de verkoop vanuit grote tanks of cilinders met lachgas tot potentieel gevaarlijke situaties leiden. Er is echter geen verbod op de verkoop of het gebruik van lachgas. De huidige situatie vraagt daarom creativiteit van gemeenten, handhavers en preventieprofessionals wanneer zij met dit thema aan de slag willen.
Bij langdurig, extreem lachgasgebruik kan een vitamine B12-tekort ontstaan
Om hierbij te helpen heeft het Trimbos-instituut, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), een handreiking geschreven: Lachgas: Van zorgen naar acties. De handreiking maakt deel uit van een bredere preventieve aanpak, gericht op gemeenten, ouders, scholen en uitgaanders. De aanpak is gericht op voorkomen van gezondheidsschade door lachgasgebruik, het bijstellen van het imago als onschuldig middel en het wegnemen van (onnodige) zorgen over lachgas.
Wie zijn lachgasgebruikers?
Op basis van recent verschenen onderzoeken (Nabben e.a., 2017; Van Dorsselaer e.a., 2015; Monshouwer e.a., 2016) kan een beeld geschetst worden van populaties en hun gebruikspatronen in Nederland:
- In de algemene bevolking heeft 5 procent ooit wel eens lachgas gebruikt. Van de middelbare scholieren (12-16 jaar) is dit 8 procent. Onder uitgaanders (15-35 jaar) is dit 54 procent.
- Van het lachgasgebruik in het laatste jaar (voor dit onderzoek in 2016-2017) vindt 89 procent plaats door gebruikers in de leeftijd tussen 15 en 29 jaar.
- Zowel mannen als vrouwen gebruiken lachgas. De verschillen liggen onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen niet ver uit elkaar: 59 procent tegenover 41 procent.
- Lachgasgebruik vindt plaats onder zowel personen met een westerse achtergrond als met een niet-westerse achtergrond.
- Gebruik van lachgas onder mbo- en hbo-studenten ligt hoger dan onder scholieren.
- Gebruik vindt plaats in alle regio’s van Nederland en door mensen met uiteenlopende opleidingsniveaus.
Negatieve gezondheidseffecten
De meeste gebruikers gebruiken lachgas een of een paar keer per jaar tot een of een paar keer per maand. Het RIVM concludeerde in 2016 dat van recreatief gebruik van lachgas (gedefinieerd als 5-10 ballonnen per keer, maximaal één keer per maand) geen negatieve gezondheidseffecten zijn te verwachten. Op basis van onderzoek onder jongeren en jongvolwassenen kan wel iets gezegd worden over negatieve gezondheidseffecten. Op korte termijn ervaart 1 op de 3 gebruikers met name duizeligheid, hoofdpijn en tintelingen van de handen en voeten. Ook noemen gebruikers misselijkheid, verwardheid en ‘craving’ (de behoefte om opnieuw te gebruiken).
De meeste gebruikers zien lachgas niet als drug
Daarnaast zijn er gebruikers met een extremer gebruikspatroon. Zij gebruiken een langere periode extreme hoeveelheden of op één avond een grote hoeveelheid lachgas. Bij langdurig, extreem lachgasgebruik kan een vitamine B12-tekort ontstaan. Dit kan leiden tot klachten die duiden op neurologische problemen, zoals coördinatiestoornissen, tintelingen, een verdoofd gevoel in ledematen en spierzwakte.
Meer onderzoek nodig
Het blijkt dat hoe meer en hoe vaker lachgas wordt gebruikt, hoe vaker ‘craving’, gewenning en tintelingen worden ervaren. Op grond hiervan kan het risico op verslaving niet uitgesloten worden. Verder (medisch-toxicologisch) onderzoek zal de komende jaren moeten uitwijzen wat de mogelijk schadelijke korte- en langetermijngevolgen van recreatief lachgasgebruik zijn.
Verkrijgbaarheid van lachgas
Lachgas valt onder de Warenwet en is daardoor vrij verkrijgbaar via de groothandel, de detailhandel en het internet. De verkoop, handel, bezit en gebruik van lachgas zijn niet verboden. De wet biedt daarmee weinig handvatten om dit aan te pakken. En ondanks de roep om een verbod is onze indruk dat de kans klein is dat lachgas verboden zal worden, onder andere vanwege de impact op de voedingsmiddelenindustrie en de handhavingscapaciteit die een verbod vraagt.
Er kan makkelijk 5 euro voor een ballon met lachgas worden gevraagdu0026nbsp;
Lachgas heeft een positief en onschuldig imago en wordt op sociale media als ‘leuk’ en ‘feestelijk’ geframed. De meeste gebruikers zien lachgas niet als drug. Gebruikers die het wel als drug zien erkennen dat er risico’s aan gebruik zitten, maar nemen deze niet altijd serieus. De redenering: het is vrij verkrijgbaar, dus het is vast niet schadelijk. Verkoop van lachgas biedt voor horeca en particulieren een interessant verdienmodel, zo blijkt uit gesprekken die gemeenten en toezichthouders met hen voeren. Er kan makkelijk 5 euro voor een ballon met lachgas worden gevraagd; extra inkomsten zijn zo verdiend.
Terugdringen van de verkoop
De huidige situatie biedt een uitdaging voor gemeenten, handhavers en preventieprofessionals. Ondanks dat de wet weinig handvatten biedt staan ze niet met lege handen. In de handreiking van het Trimbos-instituut staan voorbeelden van gemeenten die voortvarend en creatief te werk zijn gegaan ten aanzien van het terugdringen van de verkoop op bepaalde locaties. Bijvoorbeeld door goede afspraken te maken met de horeca over minderen of stoppen met de verkoop van lachgas of de verkoop van lachgas op evenementen te weren op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV).
Probeer niet mee te gaan in paniek en onrust over het thema
De kern van het succes? Samenwerken en de dialoog aangaan. Zowel in 1) het beperken van de beschikbaarheid van lachgas, 2) het zoeken van en contact leggen met verkopers en gebruikers en 3) de boodschap die wordt uitgedragen.
Van zorgen naar acties
Dat er zorgen zijn bij professionals over de verkoop en het gebruik van lachgas is duidelijk. Maar hoe zet je deze zorgen om in handelingen? Het Trimbos-instituut heeft 7 acties geformuleerd op basis van eerder in dit artikel geciteerd onderzoek en ervaringen van gemeenten die ingezet kunnen worden bij de aanpak van de verkoop en het gebruik van lachgas:
- Beperk de beschikbaarheid van lachgas door afspraken te maken met verkopers. Bijvoorbeeld over de verkoop aan minderjarigen, de presentatie van de producten, acties, kortingen en reclames, en thuisbezorging.
- Beperk de beschikbaarheid van lachgas door de verkoop in de horeca en op evenementen aan te pakken. Dit kan bijvoorbeeld op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV).
- Breng gebruikersgroepen in kaart door ze actief te zoeken en te benaderen.
- Probeer op ludieke wijze het gesprek over lachgas te starten en verlaag daarmee de drempel om het onderwerp aan te kaarten.
- Informeer gebruikers over lachgasgebruik: pas je boodschap aan op het type gebruiker en hun eerdere ervaringen met middelen.
- Een eerlijke boodschap over veelvoorkomende risico’s is effectiever dan een boodschap waarin mogelijke risico’s die zelden voorkomen de overhand hebben.
- Probeer niet mee te gaan in paniek en onrust over het thema. Bedenk welke boodschap je wil overbrengen en stem deze af met alle betrokken partijen.
Hoe nu verder?
Er zijn gemeenten die door het gesprek aan te gaan met verkopers of gebruikers de verkoop en het gebruik van lachgas hebben kunnen beperken. Er zijn ook gemeenten die bewust proberen hun ingrijpen te escaleren naar de rechter, met als doel de ontwikkeling van jurisprudentie op dit thema. Door bijvoorbeeld de verkoop van lachgas aan te pakken op grond van het verbod op kleinhandel in de horeca (Drank- en Horecawet). Lachgas zou hieronder kunnen vallen, maar dit is niet omschreven in de wet. Uiteindelijk is het aan de rechter om te beslissen of dit ook het geval is. De toekomst zal moeten uitwijzen welke plek lachgas zal krijgen; zowel in de wet als in het dagelijks leven. <<
Laura Nijkamp en Ferry Goossens zijn werkzaam bij het Trimbos-instituut.
Laura Nijkamp is bereikbaar voor vragen en discussies via e-mail: LNijkamp@trimbos.nl.




Laat een reactie achter