Sla de CBS-statistieken erop na en je hebt een rijkdom aan informatie over slachtoffers van online fraude. We weten in welke leeftijdscategorie de meeste slachtoffers vallen, of ze man of vrouw zijn en we kunnen zelfs zien welk welvaartsniveau ze hebben. Deze informatie is cruciaal om tot gerichte interventies te komen, en zo online fraude te bestrijden. 
Maar over de mensen die het geld van slachtoffers op hun bankrekening krijgen, is veel minder bekend. Wat logisch is: een enquête onder deze doelgroep zal naar alle waarschijnlijkheid weinig beantwoord worden. Gelukkig is er sinds 2021 een rijke bron aan informatie bijgekomen die tóch een licht werpt op de vraag wie de mensen zijn die het geld uit online fraude ontvangen: de gegevens die naar voren komen uit de service Eerste Hulp Bij Online Fraude (EHBO Fraude).
 

De deurwaarderspraktijk

Gerechtsdeurwaarderskantoor LAVG is vanuit haar service EHBO Fraude sinds 2021 bezig om namens slachtoffers het geld dat is overgemaakt terug te eisen van de mensen die dit geld ontvangen hebben. Slachtoffers van alle verschillende vormen van online fraude hebben zich bij EHBO Fraude aangemeld. Voorwaarde is dat het geld naar een Nederlandse rekeninghouder is overgemaakt en het niet om een cryptobetaling gaat. Een slachtoffer kan één betaling hebben gedaan (zoals gebruikelijk bij aankoopfraude) en dat bedrag terugeisen. Ook kan het zijn dat het slachtoffer meerdere betalingen naar verschillende rekeninghouders heeft gedaan (zoals meestal gebeurt bij bankhelpdeskfraude), en van al deze geldontvangers de overgemaakte bedragen terug wil. EHBO Fraude helpt slachtoffers in al deze situaties.

Het slachtoffer kan op drie manieren aan gegevens van de geldontvanger komen

Elke zaak start met de overdracht van alle gegevens die het slachtoffer heeft van de betrokken geldontvanger(s) en de oplichting. EHBO fraude beoordeelt of op basis van deze gegevens een incassoprocedure kan worden opgestart. Er moet hiervoor minimaal van de geldontvanger bekend zijn waar hij woont en wat zijn naam is. Wanneer dit het geval is en er is sprake van aantoonbare online fraude, wordt de incassoprocedure gestart. Het kan zijn dat het slachtoffer ook beschikt over het geslacht en de geboortedatum van de geldontvanger. Deze gegevens worden ook overgedragen door het slachtoffer en gebruikt door EHBO Fraude voor het incasseren van de openstaande vordering. 

Er zijn drie manieren waarop het slachtoffer aan de gegevens van de geldontvanger kan komen: via eigen correspondentie met de persoon, via een aanvraag bij de bank of door een gemachtigde in te schakelen en aanvraag te doen bij de politie. Hoe dit werkt staat beschreven in het Secondant-artikel De civielrechtelijke afdoening van online fraude.  

Veel inzichten

De incassoprocedure begint met een brief waarin de geldontvanger gesommeerd wordt het openstaande bedrag terug te betalen. Deze persoon kan direct het bedrag terugbetalen of contact zoeken met EHBO Fraude. In dit contact kan een geldontvanger aangeven dat het geld niet direct kan worden terugbetaald, maar ook bijvoorbeeld dat de oplichting niet door hem of haar is uitgevoerd en alleen het bedrag op de bankrekening is ontvangen. Deze informatie wordt gebruikt voor het incasseren van het openstaande bedrag.

Door de incassowerkzaamheden is er bij EHBO Fraude vanaf 2021 tot en met heden inzicht in de woonplaats, de ontvangen bedragen en bron (soort online fraude), het geslacht en de leeftijd van geldontvangers. Ook is er door het contact met de geldontvangers inzicht in de verklaringen die worden gegeven voor het feit dat er geld is ontvangen van een slachtoffer van online fraude.

Wie zijn deze mensen? De cijfers

In totaal zijn er bijna 1,35 miljoen slachtoffers van oplichting en fraude. Het is onbekend naar hoeveel mensen dit geld is toegegaan. De cijfers van EHBO Fraude laten zien wie de geldontvangers zijn geweest in 939 incassoprocedures, waarbij in 824 zaken de geboortedatum bekend is en in 770 gevallen het geslacht van de geldontvanger. 

De groep geldontvangers van 31 tot 40 jaar is met 29 procent óók groot

Er zijn een paar dingen die opvallen aan de cijfers van EHBO Fraude. Personen die geld uit online fraude ontvangen zijn met 75 procent veel vaker man dan vrouw. De meeste geldontvangers zijn jongvolwassen (18 – 25). Maar de groep van midden volwassen (31 -40) is met 29 procent bijna net zo groot. Er zijn slechts 4 gevallen waarbij de geldontvanger onder de 18 is (0 procent afgerond).

De ontvangers van geld uit online fraude wonen door heel Nederland. Er zijn 251 verschillende gemeenten als woonplaats genoteerd. Procentueel wonen de meeste geldontvangers in grote steden, maar dat is verklaarbaar aan de hand van het inwonersaantal. Relatief gezien is het dus niet zo dat er meer geldontvangers in grote steden wonen dan in andere woonplaatsen.

Aankoopfraude en whatsappfraude

De reden dat het geld wordt betaald door het slachtoffer aan de geldontvanger is in de meeste gevallen (73 procent) aankoopfraude. In 19 procent van de gevallen betaalt het slachtoffer vanwege Whatsappfraude een bedrag aan de geldontvanger. Het ontvangen van geld door bankhelpdeskfraude en andere fraudevormen waarbij het slachtoffer veel meer schade oploopt, komt veel minder vaak voor. In meer dan de helft van het gevallen wordt er een bedrag tussen de 1 en 500 euro ontvangen door de geldontvanger. Nagenoeg een kwart van de geldontvangers ontvangt echter een aanzienlijk hoger bedrag, variërend van 1.001 tot 5.000 euro. 

Veel geldontvangers die aangifte deden voelen zich ook opgelicht

In het contact met EHBO Fraude geven personen een verklaring over het ontvangen van het geld en hun rol daarin. In verreweg de meeste verklaringen (de optelsom van de eerste drie verklaringen, 81 procent) geeft de geldontvanger in eigen bewoordingen aan dat hij of zij is ingezet als geldezel en niet zelf de online fraude heeft gepleegd. De verklaring dat het geld niet van een slachtoffer is maar van een koper, komt alleen bij aankoopfraude voor. In alle andere fraudevormen (bankhelpdeskfraude, Whatsappfraude, beleggingsfraude, datingfraude enzovoort) komen alleen verklaringen voor die erop duiden dat de geldontvanger is ingezet als geldezel

Aangifte van geldontvangers

115 van de in totaal 939 geldontvangers hebben verklaard waarom ze dit geldbedrag in het bezit hebben gekregen. In alle 115 gevallen is er gevraagd of de geldontvanger ook zelf aangifte bij de politie heeft gedaan; 41 procent van hen heeft dat gedaan. De geldontvangers die aangifte deden, voelen zich ook opgelicht. De oplichting bestaat volgens de geldontvangers uit het feit ze onder valse voorwendselen het geld hebben ontvangen en doorgegeven, of dat ze onder valse voorwendselen de controle over hun bankrekening hebben afgegeven. De geldontvangers die aangifte hebben gedaan, verklaren dat ze problemen met de bank hebben ondervonden doordat ze misbruikt zijn voor hun bankrekening. Uit de aangiftes van de geldontvangers die zeggen opgelicht te zijn, komt naar voren dat in 62 procent van de gevallen de geldontvanger fysiek is gevraagd om mee te werken aan het geldontvangst. In 38 procent is de geldontvanger online benaderd om mee te werken aan de geldontvangst. 

Uit de aangiftes komt naar voren dat meeste geldontvangers hebben meegewerkt omdat een vriend het gevraagd had. De geldontvangers vinden dus dat die vriend ze heeft opgelicht. Het vragen om medewerking komt ook via dating voor maar veel minder vaak. Het betrof hier allemaal vrouwelijke geldontvangers die zo hebben meegewerkt. Zij ervaren dus dat ze zijn opgelicht door deze date. Wanneer de geldontvanger

online is benaderd, is dit volgens de aangiftes gebeurd met de boodschap dat er geld kan worden verdiend met ondernemen. De geldontvangers die aangifte hebben gedaan vinden dat de persoon achter deze online benadering een oplichter is. 

Geldontvangers anders benaderen

EHBO Fraude geeft inzicht in wie de ontvangers van het geld uit online fraude zijn. Daar kan op worden doorgebouwd. De verklaringen laten zien dat het merendeel van de geldontvangers zegt te zijn gebruikt als geldezel. Een klein gedeelte van de geldontvangers doet aangifte hiervan. Uit de aangiftes van deze personen komt naar voren wie de ronselaars zijn achter online fraude.

Laat zien hoe een gunst verlenen aan een vriend tot problemen leidt

De cijfers en inzichten voortkomend uit EHBO Fraude laten zien dat als je wilt voorkomen dat personen meewerken aan geld ontvangen uit online fraude, je het meeste effect hebt wanneer je je richt op mannen in de leeftijd van 18 tot en met 25 en 31 tot en met 40 jaar. Spreek niet over het woord geldezels (zo praat deze groep zélf niet over de geldontvangst) maar laat zien hoe een gunst verlenen aan een vriend waarbij jij je bankrekening uitleent, tot problemen leidt. Laat ook zien hoe ingaan op een online aangeboden schijnbare ondernemingskans je in de ellende brengt. Dat is namelijk de realiteit van de personen die geld hebben ontvangen uit online fraude.

Meer weten over de geldezelaanpak? Kijk dan in het CCV-webdossier over dit onderwerp.