‘We willen overstappen van paniek naar vertrouwen’
Sinds de lockdown lopen de gemeenten aan de hand van de landelijke overheid. Maar met het afnemen van de besmettingen, neemt ook het draagvlak voor de maatregelen af. Gemeente Amersfoort wil meer maatwerk aanbrengen in de aanpak van corona. “Kunnen wij lokaal niet wat meer keuzevrijheid krijgen?”

Uit eigen beweging sloot Dierenpark Amersfoort de poorten voor bezoekers, toen ook in Nederland het coronavirus ontvlamde. Toch was de goedkeuring van de voorzitter van de veiligheidsregio nodig voor heropening, met het oog op de maatschappelijke onrust over besmettingsrisico’s. De dierentuin stelde een plan op volgens de landelijke protocollen. Gemeentemedewerkers keken over de schouder mee naar de maatregelen van het crowdmanagement en onderdeel mobiliteit en brachten de burgemeester van Amersfoort een positief advies mee in de richting van de voorzitter van de veiligheidsregio, voorgezeten door de burgemeester van Utrecht. Daarop volgde nog een check van het openingsplan.
‘Moeten ze in Utrecht nu bedenken of het in Amersfoort wel veilig genoeg is geregeld?’
Dat laatste vond Dederike Bakker, projectleider van het team Corona van de gemeente Amersfoort, bijzonder. Want: “Moeten ze in Utrecht nu bedenken of het in Amersfoort wel veilig genoeg is geregeld? Daar is hier al goed naar gekeken.” Immers, de noodverordening beschrijft dat de dierenparken een plan moeten hebben waarin zaken zijn opgenomen als de 1,5 metermaatregel en crowdmanagement en aandacht voor mobiliteit. Bakker: “Het dierenpark heeft in afstemming met de gemeente Amersfoort een speciaal plan voor heropening uitgewerkt, met maatregelen zoals aangepaste looprichtingen en tijdsloten, dus gaan we nu niet dubbel werk doen?”
Bevoegdheden ingeperkt
Doordat de coronacrisis afgelopen maart zo acuut was, stelde de landelijke overheid de lockdown top-down in. In tijden van crisisbeheersing is de structuur sterk hiërarchisch en hebben slechts weinig partijen het voor het zeggen. De regering stelt de maatregelen vast, de veiligheidsregio brengt noodverordeningen uit en faciliteert de gemeente om haar rol te pakken. De gemeente vertaalt de regionale noodverordeningen naar de eigen lokale situatie. Een crisisorganisatie kan vanuit een kleine club snelle besluitvorming bewerkstelligen, maar veel partijen staan daarbij buiten spel. Zo zijn de bevoegdheden van gemeenteraad en het college enorm ingeperkt.
Hier strenger dan daar
Amersfoort mocht bijvoorbeeld niet zelfstandig bepalen dat ze weer start met evenementen. Dat leverde soms lastige situaties op, zoals de aanvraag voor een drive-in bioscoop. De gemeente wilde de creatieve ondernemer wel behulpzaam zijn, maar de regels boden weinig ruimte. Bakker en haar collega’s vonden dat een dergelijk initiatief mogelijk moest zijn, maar dan op een andere grondslag. Het speelt zich buiten af, met ruime afstand tussen de bezoekers. Echter, het spoorboekje van de overheid is leidend en ten tijde van het gesprek mochten er tot 1 september geen evenementen plaatsvinden. Wat de gemeente er ook van vindt. Inmiddels is het verbod op vergunningplichtige evenementen overigens per 1 juli opgeheven.
‘Velen willen het gewoon volgens de RIVM-adviezen doen’
Dan is er nog het punt dat de verschillende veiligheidsregio’s de overheidsmaatregelen verschillend interpreteren. Bakker: “Soms zegt een ondernemer van wie wij een verzoek afwijzen, dat het in Noordoost-Groningen wel mag. Geen idee of wij strenger zijn dan andere veiligheidsregio’s, maar we worden er wel een beetje mee om de oren geslagen dat de regels elders anders worden uitgelegd.”
Schaarste
De gemeenten hadden bij aanvang van de coronamaatregelen nauwelijks zeggenschap, landelijk werden horeca en verzorgingshuizen gesloten. Maar Amersfoort werd overspoeld met vragen en verzoeken van burgers en bedrijven. Mondkapjes waren er nodig, karrenvrachten vol. Bij de begraafplaats, de reclassering en tal van andere instanties. Dat soort vragen kwamen al snel terecht bij de GGD, als onderdeel van de veiligheidsregio en aangewezen als coördinerende partij. Maar de vragen bleven ook bij de gemeente binnenkomen. Bakker, normaalgesproken Beleidsadviseur Veiligheid, sprong na de lockdown al snel bij in de crisisorganisatie. Aanvankelijk hield ze zich op de achtergrond bezig met doorverwijzen naar het regionaal coördinatiepunt op vragen om beschermende middelen.
Scenario’s
Begin mei nam ze tijdelijk de rol in van adviseur crisisbeheersing en secretaris van het Gemeentelijk Beleidsteam. Op dat moment werd het tijd om de crisisstructuur af te bouwen naar een tijdelijke projectorganisatie Corona. Immers, je kunt niet te lang in de crisisstand blijven staan. De taak van het coronateam is om de landelijke maatregelen te vertalen naar de situatie in Amersfoort. Het team zorgt ervoor dat het reguliere beleid zich verhoudt tot de huidige beperkingen van de noodverordening. Veiligheidsregio Utrecht heeft er inmiddels al 8 uitgebracht. Het team van Bakker houdt een eenduidige regie op de communicatie, zodat de inwoners van de stad weten wat wel en niet mag. Ten slotte berekent het team de financiële gevolgen van de coronacrisis voor de gemeente en informeert het college en de gemeenteraad hierover. Wat betekent deze wereldwijde klap voor Amersfoort? De gemeente houdt nu verschillende scenario’s tegen het licht, voor het komende jaar, maar ook over periodes van 5 en 10 jaar.
‘We moeten nu overstappen op maatwerk’
Net zoals het dierenpark, kloppen veel bedrijven en organisaties aan bij de gemeente om hun protocollen voor te leggen. Bakker: “Officieel hoeft dat meestal niet, maar organisaties vinden het toch fijn om goedkeuring van de gemeente te krijgen. Wij treden dan op als adviseur. De speeltuinvereniging, het meubelwarenhuis, de zzp’er die een workshop wil geven. Ik denk dat ze zich ervan willen verzekeren dat ze geen risico lopen op een boete, maar velen willen het ook gewoon volgens de RIVM-adviezen doen.”
Broodroof
De ondernemers zijn zelf verantwoordelijk voor het corona-proof aanbieden van hun producten en diensten, benadrukt Bakker. Maar daar ontstaat tegelijkertijd een spanningsveld: de één houdt zich netjes aan de regels en de ander gaat er rekkelijker mee om. De ene horecaondernemer stuurde mensen van het terras die niet hetzelfde huishouden deelden, terwijl de buurman deze mensen hartelijk onthaalde op zijn terras. Ontevreden ondernemers wenden zich tot de gemeente met het verzoek om op te treden tegen dit soort broodroof. De gemeente wordt aangesproken op haar rol als handhaver, maar legt in eerste instantie nadrukkelijk de verantwoordelijkheid bij de ondernemer. Het is niet realistisch om continu overal te handhaven, los van of je het wilt.
Stewards
De stad staat ondernemers en inwoners bij met gastheerschap. Amersfoort heeft een soepele houding aangenomen tegenover de ondernemers en het gebruik van de openbare ruimte. Zo is de strijd tussen horeca en markt om het plein in de binnenstad, in samenspraak met het college beslecht. De terrassen op het plein zijn nu uitgebreid en de markt staat voorlopig elders. De bloemenstallen zijn voor de duur van de nieuwe maatregelen verplaatst naar de historische straat waar 20 jaar geleden ook de bloemen werden verkocht. Tot grote vreugde van inwoners die zich dat nog kunnen herinneren. In de oude binnenstad verzoeken stewards de fietsers vriendelijk om hun fietsen in de daarvoor bestemde rekken te plaatsen en te voet naar de winkels te gaan. Die stewards zet Amersfoort wel vaker in bij evenementen, maar nooit eerder zo langdurig als nu.
‘Sommige maatregelen zijn erg zwart-wit, het is niet one size fits all’
Bakker is tevreden over de samenwerking tussen gemeente en ondernemers en instanties, maar ze beziet de nabije toekomst met enige zorg. In het begin van de coronacrisis was de ernst van de situatie voelbaar. Mensen waren lief voor elkaar en klapten voor het zorgpersoneel. Mooie initiatieven ontstonden in de stad, zoals Niet Alleen, waar mensen een hulpvraag kunnen plaatsen. Maar met het afnemen van de besmettingen, neemt ook het draagvlak voor de maatregelen af. “Ik vraag me af hoe lang mensen het nog volhouden om de maatregelen in acht te nemen”, merkt Bakker op. “We moeten nu overstappen op maatwerk, zodat we minder hoeven te eisen van ieders solidariteit.”
Lokale quarantaine
Amersfoort zou geholpen zijn met meer verantwoordelijkheid voor het lokale bestuur. In de nieuwe concept COVID-wet draagt de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) nog steeds veel verantwoordelijkheden en ligt de uitvoering bij het lokale bestuur. “Kunnen wij lokaal niet wat meer keuzevrijheid krijgen?” vraagt Bakker zich hardop af. “Geef de verpleeghuizen meer organisatieruimte voor wat betreft bezoek aan hun bewoners. Sommige maatregelen zijn erg zwart-wit, het is niet one size fits all. Mocht er toch een uitbraak ontstaan in een verpleeghuis, plaats de mensen daar dan in quarantaine. Gooi dan niet de hele stad op slot.” Bakker voorziet dat het nu ook wel meer die kant opgaat
Handelen vanuit redelijkheid
Om zo te kunnen werken, heeft Amersfoort goede informatie nodig van de GGD. Op basis van die informatie is er nu een monitor van het aantal besmettingen, de locaties en het aantal geteste mensen. Sinds een aantal weken is er een testlocatie ingericht. Als het nodig is, kan er bronnen- en contactonderzoek plaatsvinden, om een eventuele brandhaard te herleiden en de omliggende schil te kunnen afzonderen.
Het is niet meer vol te houden om de landelijke lijn te blijven volgen, vindt Bakker. Omdat de besmettingscijfers zo laag zijn, voelen veel mensen de urgentie niet meer om continu anderhalve meter afstand te houden. “Onze inwoners brengen daar steeds minder begrip voor op. We willen handelen vanuit redelijkheid.” De gemeenteraad en het college moeten niet langer meer langs de zijlijn staan. “We willen overstappen van paniek naar vertrouwen,” zegt Bakker. “Hoe nu verder, daarover moeten we in gesprek met elkaar.”<<





Laat een reactie achter