Een derde van de jeugdige daders pleegt binnen 2 jaar opnieuw een delict waarop een veroordeling door de rechter of een afdoening door het OM volgt. Hetzelfde geldt voor meer dan de helft van de  die vrijkomt uit een justitiële jeugdinrichting (JJI). Tussen de cohorten veroordeeld of uitgestroomd in 2011 tot en met 2015, nam de recidive onder jeugdige justitiabelen iets toe, maar deze stijging zet niet door in cohort 2016 en 2017. 

Prevalentie, frequentie en recidiverisico

Het WODC heeft in het rapport ‘Verschil in recidivetrends onder jeugdigen’ de recidive van veroordeeld in 2008 tot en met 2017 en ex-JJI-pupillen vrijgekomen uit een inrichting in 2008 tot en met 2017, in beeld gebracht. Hierbij is gekeken naar verschillen tussen subgroepen in recidiveprevalentie, recidivefrequentie en recidiverisico. De (2-jarige) recidiveprevalentie is het aandeel dat binnen 2 jaar recidiveert; zo recidiveert 60 procent van de mannelijke ex-JJI-pupillen en 30 procent van de vrouwelijke ex-JJI-pupillen binnen 2 jaar. 

Hoe sneller mensen voor het eerst recidiveren, hoe hoger het recidiverisico

De recidivefrequentie is het aantal nieuwe strafzaken per recidivist per jaar in vrijheid. Mannen die recidiveren doen dat vaker per jaar dan vrouwen die recidiveren. Het recidiverisico is de kans dat iemand op een dag voor het eerst recidiveert en wordt bepaald door mensen te volgen vanaf het moment van uitstroom tot hun eerste recidivedelict. Hoe sneller mensen voor het eerst recidiveren, hoe hoger het recidiverisico. Hiertoe is een model opgesteld dat bepaalt wat de verhouding is tussen de recidiverisico’s van verschillende subgroepen rekening houdend met andere achtergrondkenmerken. Zo blijkt bijvoorbeeld dat mannen een 2 keer zo groot recidiverisico hebben als (vergelijkbare) vrouwen. 

Risicofactoren voor recidive

Behalve een verschil tussen mannen en vrouwen, worden ook voor andere achtergrondkenmerken verschillen gevonden in recidive. Jeugdigen met eerdere delicten en jeugdigen die al op jonge leeftijd voor het eerst met justitie in contact komen hebben een hogere recidiveprevalentie, een hogere recidivefrequentie en een hoger recidiverisico dan jeugdigen zonder eerdere delicten (first offenders) en jeugdigen met een eerste justitiecontact op hogere leeftijd. Ook gezinskenmerken zoals het aantal broers en zussen en buurtkenmerken zoals criminaliteit en stedelijkheid en (niet) werken of naar school gaan zijn risicofactoren voor recidive. Op het belang van werken en naar school gaan en gezinskenmerken gaan we hierna nog uitgebreider in.  laat zien dat interventies om recidive terug te dringen het meest effectief zijn als ze specifiek worden gericht op groepen met een hoog recidiverisico. 

Onderu0026nbsp;voortijdig schoolverlaters is de recidive hoger

Inzicht in deze risicofactoren voor recidive kan dus worden gebruikt om interventies zoals (gedrags)trainingen, hulpverlening en nazorg vooral aan te bieden aan jeugdigen met een hoog risico. Op deze manier kan waarschijnlijk meer recidive worden voorkomen, dan wanneer alle jeugdige justitiabelen dezelfde interventies krijgen aangeboden. 

Gezinskenmerken: Het huishouden waarin jeugdige daders wonen na het plegen van het delict waarvoor ze zijn veroordeeld of waarin ex-JJI-pupillen wonen na uitstroom uit de JJI, hangt samen met recidive. Jeugdigen in eenoudergezinnen, in gezinnen met een laag huishoudensinkomen en in gezinnen met veel broers of zussen hebben een hogere recidiveprevalentie, een hogere recidivefrequentie en een hoger recidiverisico. Ook jeugdigen met een tienermoeder hebben een hoger recidiverisico. Deze hangen samen met minder ouderlijk toezicht, wat de kans op jeugdcriminaliteit vergroot. Maatregelen die (juist deze) gezinnen ondersteunen bij de opvoeding kunnen daarom mogelijk recidive voorkomen. 

Het belang van werk en opleiding: Jeugdige justitiabelen die werken of die een opleiding volgen hebben een lagere recidiveprevalentie, een lagere recidivefrequentie en een lager recidiverisico dan jeugdigen die niet op school zitten of werken. Ook onder is de recidive hoger. 

Tussen buurten met veel en weinig criminaliteit is het verschil in recidiverisico toegenomen

Generieke maatregelen die ervoor zorgen dat jeugdigen naar school gaan of werken kunnen daarom mogelijk jeugdcriminaliteit en recidive voorkomen. Ook specifieke maatregelen die jeugdige justitiabelen helpen bij het vinden en behouden van een opleiding, stage of baan kunnen waarschijnlijk recidive voorkomen. 

Ongelijke ontwikkeling

Het verschil in recidiverisico tussen first offenders (zij die voor het eerst een delict hebben gepleegd) en jeugdige justitiabelen met eerdere delicten is in de onderzochte periode toegenomen. Ook tussen buurten met veel en weinig criminaliteit is het verschil in recidiverisico toegenomen. Onder jeugdigen met eerdere delicten en jeugdigen in buurten met veel criminaliteit was de recidive al hoger dan onder first offenders en jongeren woonachtig in buurten met minder criminaliteit. Deze verschillen zijn in de onderzochte periode verder toegenomen. Mogelijk wordt dit verklaard door meer gericht politiewerk, waarbij de politie zich sterker richt op frequente daders en op hotspots; buurten met hoge criminaliteitscijfers.

Een andere verklaring is dat jeugdige justitiabelen met eerdere delicten en in buurten met veel criminaliteit in toenemende mate last hebben van een negatief label of een stigma, waardoor zij minder kansen hebben op bijvoorbeeld een stage of baan. Wanneer deze kansen worden afgesneden, vergroot dit de kans dat jeugdigen opnieuw de fout in gaan of kiezen voor een criminele carrière. Ervoor zorgen dat jeugdigen na een veroordeling of een verblijf in een JJI een nieuwe start kunnen maken zonder gestigmatiseerd te worden, kan mogelijk helpen om te voorkomen dat de verschillen in recidive verder toenemen. 

Tot slot

Het doel van deze studie was om inzicht te geven in de mogelijke verschillen in recidive tussen groepen jeugdigen. Het onderzoek laat voor het eerst zien dat er grote verschillen in recidive zijn tussen groepen met verschillende sociaaleconomische, demografische en strafrechtelijke achtergrondkenmerken. Deze verschillen zijn in lijn met eerder onderzoek naar criminaliteit, maar werden voor recidive nog niet eerder onderzocht.

Het hebben van eerdere delicten is een sterkere risicofactor voor recidive geworden

Beter inzicht in risicofactoren voor recidive kan helpen om interventies effectiever en gerichter in te zetten. Ten slotte vinden we ongelijke ontwikkelingen in het recidiverisico. Door de jaren heen is het hebben van eerdere delicten een sterkere risicofactor voor recidive geworden, waardoor de verschillen in recidiverisico tussen first offenders en jeugdige daders met eerdere delicten zijn toegenomen. Maatregelen die ervoor zorgen dat ook deze jeugdigen kansen krijgen, voorkomen mogelijk dat de recidiveongelijkheid de komende jaren verder toeneemt. <<

Sanne Boschman, Tjeerd Piersma en Gijs Weijters zijn werkzaam bij het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). Dit artikel bevat een weergave van enkele opvallende bevindingen uit het rapport ‘Verschil in recidivetrends onder jeugdigen’. Uiteraard is dit een beperkte weergave van alle bevindingen. Voor wie meer wil lezen verwijzen we naar het hele rapport.
Sanne Boschman is bereikbaar voor vragen en discussies via e-mail: s.e.boschman@wodc.nl
.