“Ik laat jullie niet langer in spanning. De winnaar van de Hein Roethofprijs 2019 is geworden … Shitzooi”, zei toenmalig minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker via een videoverbinding. Het gejuich dat opsteeg in de zaal, gaf genoeg prijs van de spanning die eraan voorafging. De jonge acteurs van de voorlichtingsfilm over sexting, het productieteam, sociaal werkers, politiemensen en medewerkers van Halt, met elkaar hadden ze er al een hele reis op zitten. Deze prijs was de kers op de taart.

‘We begonnen een beetje houtje-touwtje’

“Shitzooi onderscheidt zich door een actuele aanpak van een probleem dat binnen de jongere generatie speelt”, zo vatte juryvoorzitter Theo Weterings van de Hein Roethofprijs, voor originele samenwerkingsinitiatieven die criminaliteit tegengaan en de sociale veiligheid bevorderen, het samen. “Bewustwording is van belang en het kennen van de problemen die je kunt krijgen als je onzorgvuldig bent met het digitaal delen van beelden. Shitzooi brengt de boodschap die jongeren aanspreekt.” Het prijzengeld gaf de gelegenheid om het project verder uit te bouwen en de landelijke aandacht opende nieuwe deuren.

Shitzooi
Shitzooi is een preventief lesprogramma voor middelbare scholen. Dat gebeurt door voorlichting en een interactieve game over actuele onderwerpen, vooralsnog sexting en snel geld. De jongeren worden bewust gemaakt van de risico’s, door zoveel mogelijk aansluiting te vinden op hun leefwereld. Zo wordt het onderwerp op een laagdrempelige manier bespreekbaar.
Samenwerkingspartners binnen Shitzooi zijn politie, Sociaal Content Creators, Welzijnskwartier, Halt, Platform Kocon en Stichting Andreas College.

Het begon vanuit Platform Kocon, een Katwijks samenwerkingsverband van professionals voornamelijk rondom verslavingsproblematiek. Signalen van sociale problemen komen daar samen en worden inzichtelijk gemaakt via een zogenoemd dashboard. Dat bespreken de samenwerkende professionals met elkaar. Zo zagen de partners rond 2010 dat veel jongeren hun filmpjes deelden via YouTube en de eerste uitwassen volgden al snel. Problemen rondom het nieuwe fenomeen sexting kwamen op, waardoor vooral jonge meiden lelijk knel kwamen te zitten. Maar hoe werkte dat dan precies? Stephan de Ridder, die verstand heeft van sociale media, kwam uitleg geven en het idee voor het vernieuwende initiatief Shitzooi werd geboren. Een politiebudget maakte de uitvoering ervan mogelijk. 

‘In de pilotfilm over sexting hadden de acteurs nog een zwaar Katwijks accent’

“We begonnen een beetje houtje-touwtje”, blikt De Ridder terug. “In de pilotfilm over sexting hadden de acteurs nog een zwaar Katwijks accent.” In de pilotfase trok het Mobiel Medialab van de politie als rondrijdend klaslokaal langs een middelbare school, waar alle brugklassers les kregen. Toen dat een succes bleek, is de huidige interactieve film gemaakt, waarin de leerlingen wel-of-niet-keuzes kunnen maken. De klassen spelen gezamenlijk als rechercheursteam het online spel. 

Tikkiefraude en geldezels

De werkwijze rondom de voorlichting over sexting was erg intensief, want die werd gegeven door 2 politieagenten, een medewerker van Halt, een jongerenwerker en een mentor. “Dat zijn 5 mensen voor een uur voorlichting”, rekent Huibert den Butter van politieteam Katwijk voor. “Voor alle eerste klassen van een school, dat zijn er soms wel 20.”

Het Hein Roethof-prijzengeld maakte een vervolg op de eerste film mogelijk. Het volgende grote probleem dat uit het dashboard van Kocon rolde, was snel geld. Tikkiefraude, geldezels. Voor het script werd theatermaakster Annebeth Moolenburgh erbij gehaald. Samen met De Ridder sprak ze met medewerkers van de politie, Halt, banken, jongerenwerkers en jongeren zelf om helder te krijgen hoe de wereld van snel geld in elkaar zit en waar jongeren tegenaan lopen. 

Liegen en aftroggelen

“Een paar onderwerpen wilden we laten terugkomen in de film”, zegt Moolenburgh. “De geldezel, omdat het je gemakkelijk overkomt en het best veel jongeren raakt. Als het gaat om snel geld is drugshandel een belangrijk thema, dus dat wilden we er ook in opnemen. Vervolgens komen er best veel wapens voor in de wereld van snel geld. En de jeugdcriminaliteit raakt steeds meer georganiseerd.” Ze schreef een script waarin 6 personages voorkomen, die ieder op een eigen manier worden benaderd. Een computernerd die via sociale media wordt benaderd met een voorstel om snel geld te verdienen, een verliefd meisje wordt gechanteerd door haar oudere vriend en een jongen raakt door hebberigheid verzeild in de drugshandel. 

‘Uiteindelijk komt ieder personage klem te zitten’

Shitzooi 2, over snel geld, begint met een algemene scene waar de hele klas naar kijkt. Vervolgens kiezen de leerlingen een individueel karakter door een code op hun smartphone en zo gaan ze vervolgens individueel verder. Dan blijft het zoals in de eerste Shitzooi film met keuzes, ga je erin mee of niet? Dat zijn 4 of 5 keuzemomenten per personage. “Het wordt steeds naarder”, verklapt Moolenburgh alvast. “Uiteindelijk komt ieder personage klem te zitten.” “Het mooie aan dit programma is dat je de omgeving van de personages ziet”, vult Den Butter aan. “Ze gaan thuis liegen om de boel te bedekken of proberen hun ouders geld afhandig te maken om een schuld in te lossen. Dat zijn herkenbare praktijksituaties.” 

Les 2 van het voorlichtingsprogramma over snel geld draait om de vraag: hoe kom je er weer uit? De leerlingen gaan virtueel op gesprek bij de politie en de bank. Daarvoor zijn de scenes op locatie gefilmd, met echte agenten en bankmedewerkers. Voor de docent of de jongerenwerker is er een handleiding om de jongeren in dit proces te begeleiden. 

Hoe kom je eruit?

Corona dwong het team om met de eerste editie van Shitzooi efficiënter te werken. Omdat er interesse voor de sexting-voorlichting was in het hele land tot Antwerpen aan toe, is de werkwijze verschoven naar online. Scholen en welzijnsorganisaties kunnen nu zelf aan de slag met het gratis online-instructieprogramma. Daar is een training voor de docent of jongerenwerker te vinden, met een technische handleiding en interactieve films. De leerlingen kunnen er oefenen met een levensecht spel waarin ze leren hoe de opsporing werkt. Sindsdien zijn er zo’n 100 aanvragen binnengekomen en nog steeds druppelen er wekelijks 2 binnen. 

Druk en depressie

Den Butter is blij met de destijds gekozen naam Shitzooi, want onder deze paraplu passen nog heel wat meer jongerenvraagstukken. Nummer 3, die nu in voorbereiding is, gaat over mentale problemen onder pubers. Prestatiedruk, groepsdruk, depressieve klachten. 

“Ik vind het heel leuk dat we dit deels hebben kunnen financieren met het prijzengeld van de Hein Roethofprijs”, besluit Den Butter. “Door het winnen van de prijs konden we ook financiering vanuit de gemeente krijgen en we zoeken verder naar potjes bij de partijen die willen aanhaken. Zo kunnen we in de toekomst nog meer thema’s waar de jeugd mee kampt voor het voetlicht brengen.” <<

Ken jij een interessant project dat criminaliteit tegengaat en de sociale veiligheid bevordert? En zou heel Nederland dat project moeten kennen? Attendeer hen dan op de Hein Roethofprijs. Inschrijven kan tot 1 augustus 2022. Meer informatie over de Hein Roethofprijs en de criteria waar projecten aan moeten voldoen vind je op de website van het CCV.