In september kwam het plan van de fractievoorzitter van de VVD, Klaas Dijkhoff, naar buiten om criminaliteit in probleemwijken dubbel zo zwaar te bestraffen als elders. Voorspelbaar was de reactie daarop, een spervuur van hoon en verontwaardiging, daar ging weer een van zijn proefballonnetjes, het is een voorbeeld van postcoderacisme volgens DENK-leider Tunahan Kuzu, met instemming van vrijwel de hele oppositie. En ook Dijkhoffs coalitiepartners Alexander Pechtold (D66), Sybrand Buma (CDA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) vonden dat hij over de schreef ging. Waar gaat het nu om?

Hij wil dat wijkbewoners lessen in Nederlandse normen en waarden volgen

De tegenstanders mikken met hun kritiek op de dubbele bestraffing, maar delen Dijkhoffs analyse dat er sprake is van een noodzaak in te grijpen waar gettovorming aan de orde is. Dijkhoffs voorstel maakt deel uit van een pakket aan maatregelen voor wijken waar de integratie niet goed van de grond komt, wijken waar het merendeel van de bevolking een migratie-achtergrond heeft, criminaliteit en werkloosheid hoog zijn en het opleidingsniveau laag. Hij wil dat wijkbewoners lessen in Nederlandse normen en waarden volgen en peuters naar dagverblijven sturen om Nederlands te leren. “We kunnen niet accepteren dat er stukjes Nederland zijn waar andere waarden dan onze vrije Nederlandse waarden leidend zijn”, zegt hij tijdens de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. Het gaat dus om het aanpakken van de ‘mislukte integratie’ in achterstandswijken. Wie niet meewerkt, kan worden gekort op kinderbijslag of uitkering. Ondanks de repressieve aard van de maatregelen, “gaat [het] niet om de bestraffing maar om de verheffing van de mensen”, aldus Dijkhoff.

Dijkhoffs ideeën zijn rechtstreeks ontleend aan het beleid in Denemarken, waar men zich tot doel stelt het aantal getto’s in 2030 tot nul terug te brengen. Onder een getto verstaat men dat tenminste de helft van de bewoners uit niet-westerse landen komt, 40 procent werkloos is of 2,7 procent veroordeeld is wegens gepleegde criminaliteit. Hoewel dat officieel wordt ontkend, lijken de pijlen vooral te zijn gericht op moslimimmigranten. Hoe dat ook zij, er is vooral sprake van een dwang tot integratie opdat “we in staat zijn ons land te herkennen”, in woorden van de Deense minister-president Rasmussen. Want nu zijn er plaatsen waar hij niet herkent wat hij ziet. Dit beleid wordt overigens ondersteund door de Deense sociaaldemocraten.

Dat is toch net wat anders dan in Denemarken, waar het accent juist wél ligt op de wijkveiligheid

De laatste omvangrijke poging in ons land om probleemwijken aan te pakken stamt uit 2007, toen minister Vogelaar het Actieplan Krachtwijken presenteerde, een poging om markante verbeteringen te bereiken op de terreinen van wonen, werken, leren en opgroeien, integreren en veiligheid. In 2013 werd vastgesteld dat deze specifieke inspanning geen effect heeft gehad. Dit roept de vraag op waarom Dijkhoffs suggesties wel effectief zouden zijn op bijvoorbeeld de veiligheid of leefbaarheid van de wijk. Maar dat lijkt ook niet zijn bedoeling – het gaat hem om het verder integreren van een bevolkingsgroep, in het bijzonder van immigranten met een niet-westerse achtergrond, in de Nederlandse samenleving. Dat is toch net wat anders dan in Denemarken, waar het accent juist wél ligt op de wijkveiligheid. Daar is de sterkere bestraffing alleen gedurende een beperkte tijd gekoppeld aan het aan- of terugbrengen van veiligheid in een beperkt gebied. Daar waar buitengewoon veel criminaliteit is die veel onveiligheid voor de inwoners teweegbrengt en waarbij het strengere straffen ook een passende maatregel is om de veiligheid te herstellen (informatie van het Deense ministerie van Justitie).

Het gaat Dijkhoff niet om wijkverbetering, maar om het bevorderen van integratie

Het gaat Dijkhoff niet om wijkverbetering, maar om het bevorderen van integratie van (vooral islamitische) immigranten. De zwaardere bestraffing in wijken met veel van die immigranten kan dan ook niet los worden gezien van de andere specifiek op die groep gerichte maatregelen, zoals verplichte kinderopvang om taalachterstand te voorkomen en lessen in normen en waarden. Doordat Dijkhoff de strengere bestraffing vooral ziet als onderdeel van het integratiebeleid, met impliciet een focus op niet-meewerkende of zich misdragende immigranten, lijkt de term ‘postcoderacisme’ minder van toepassing dan gewoon een discrimineren van immigranten.  En dat heeft geen plaats in het strafrecht. <<

Bert Berghuis is voormalig raadadviseur bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. Hij is beschikbaar voor vragen en discussies via de redactie, e-mail: secondant@hetccv.nl.