Een hoogtepunt van zijn jaren als expert mensenhandel bij de toenmalige Korps Landelijke Politiediensten, was in april 2011. Politie en justitie zetten de Haagse Doubletstraat af, met 164 prostitutieramen. Bij die actie werden 150 sekswerkers gesproken en 100 klanten. Daarbij waren 350 politiemensen betrokken, 50 mensen van de gemeente en een flink aantal hulpverleners. 

‘Daarna ben ik als liaisonofficier naar Thailand vertrokken’

De sekswerkers konden melding of aangifte doen van onvrijwilligheid en uitbuiting, maar bij deze gecombineerde controle was ook Soa Aids Nederland aanwezig om te testen op seksueel overdraagbare ziekten. En zo waren er meer hulpverleners aanwezig om de sekswerkers steun te bieden. “Den Haag was een van mijn laatste acties, omdat ik daarna als liaisonofficier naar Thailand ben vertrokken”, blikt Henk Werson terug, die van 2006 tot 2013 landelijk expert mensenhandel was. 

Van de ruim 40 jaar die Werson bij de politie werkt, heeft hij zich de helft daarvan fulltime beziggehouden met mensenhandel. Hij sprak meer dan 1000 slachtoffers en pakte tientallen daders op. Om meer te begrijpen van de trauma’s van de slachtoffers in de strafzaken, schoolde hij zich bij als maatschappelijk werker. Naast het leiden van internationale politieonderzoeken, ontwikkelde Werson het curriculum voor de certificering van mensenhandelrechercheurs bij de Politieacademie, hij was medeoprichter van het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM) en tijdelijk voorzitter van de Landelijke Expertgroep Mensenhandel.

Zicht op slachtoffers en daders

In de jaren waarin Werson landelijk expert was, was mensenhandel het signaalwoord. Op een zeker moment had hij zo’n 80 mensen in zijn team bij de Landelijke Recherche, die zich allemaal structureel op dit grensoverschrijdende fenomeen richtten. Toenmalig KLPD-korpschef Ruud Bik, was portefeuillehouder mensenhandel en gaf voorrang aan de aanpak ervan. Werson en zijn mensen ondersteunden de politie door het hele land met kennis en acties. Zo kreeg hij zicht op de slachtoffers, hun trauma’s en de methoden van de daders. 

Boek en opleiding

“Waarom schrijf je geen boek?”, vroeg een slachtoffer aan hem, die zelf een dagboek bijhield om haar trauma’s te verwerken. In 2012 kwam De fatale fuik uit, waarin Werson aan de hand van 8 praktijkverhalen vertelt over hoe mensenhandel en mensensmokkel werken. Soms wat meer beschreven vanuit het werk van de  politie, dan weer meer ingaand op de omstandigheden van de slachtoffers en daders, of de invloed van de cultuur en nationaliteit. Ieder verhaal sluit af met De fatale fuik van …, een deel dat ingaat op de juridische kant van de zaak. Daardoor leest het boek niet alleen als een verzameling waargebeurde verhalen, maar wordt het ook gebruikt als studiemateriaal. Het maakt vast onderdeel uit van de opleidingen over mensenhandel van MetaStory Instituut, een particuliere opleiding voor alle beroepsgroepen en verdere geïnteresseerden. 

‘De gebeurtenissen spelen nog dagelijks voor de slachtoffers’

De data van het boek verouderden, maar de beschreven methoden van mensenhandelaren en de impact ervan op de slachtoffers, blijven onveranderd. “De verhalen zijn nog steeds actueel”, stelt Werson vast. “De toenmalige slachtoffers lopen nu nog voort met de last die ze jaren geleden opliepen.” 

Vorig jaar nam een vrouw contact met hem op, die hij nog kent uit de tijd dat ze gedwongen in de prostitutie werkte: “Ik heb van jou een proces-verbaal nodig, want anders krijg ik van de instanties geen toestemming om de tatoeage van mijn rug te verwijderen.” In grote letters stond er op haar rug te lezen: I am the property of … met de naam van haar vroegere pooier. Werson: “Ze had eierstokkanker en ze zei: ‘Straks moet ik ook nog met mijn pooier de kist in’.” De zaak speelde in 2006, rond 2010 is de vrouw gaan verklaren en in 2023 belde ze met Werson om het proces-verbaal te vragen. “De gebeurtenissen spelen nog dagelijks voor de slachtoffers, daarom wilde ik geen nieuw boek schrijven.” 

De verbindingsofficier en mensenhandel

De hernieuwde versie van De fatale fuik is tijdloos gemaakt en 3 nieuwe verhalen zijn toegevoegd. Want in zijn jaren als liaisonofficier in Thailand en momenteel op Curaçao, kwamen mensenhandel en mensensmokkel weer op Wersons pad. Een belangrijke taak van de verbindingsofficier is het onderhouden van het informatienetwerk tussen de Nederlandse politie en het Openbaar Ministerie, en de opsporingsorganisaties in de betreffende landen. Op strategisch en operationeel vlak werkt hij samen met buitenlandse collega’s bij het opsporen van voortvluchtige daders en het aanpakken van grensoverschrijdende criminaliteit. 

Van Tier 3 naar Tier 2

Zowel in Thailand als op Curaçao werd Werson om advies gevraagd door de overheden. Toen hij in 2014 aankwam in Bangkok, had Thailand de laagste Tier-status in het Amerikaanse Trafficking in Persons Report. Dit dient als een internationale maatstaf voor de inspanningen van landen om mensenhandel te bestrijden. Tier 1 houdt in dat een land aan de minimale voorwaarden voldoet van preventie, vervolging en bescherming. Tier 2 krijgt een land dat daar iets onder scoort en Tier 3 houdt in dat de aanpak van mensenhandel in een land niet functioneert. Thailand vroeg Werson om een mondiaal programma te schrijven voor de bestrijding van mensenhandel en kindersekstoerisme. De webcamzaken waarin kinderen tegen betaling seksuele handelingen ondergingen, dienden zich al snel aan en weer zat Werson tot over zijn oren in de seksuele uitbuiting. Tegenwoordig heeft Thailand een Tier 2-status voor mensenhandel. 

Begrijp waarom

Ook op Curaçao komen alle vormen van mensenhandel voor: uitbuiting op gebied van arbeid, voor criminele klussen en seksueel. Omringende landen hebben een laag welvaartsniveau. Veel Venezolanen verdienen minder dan een dollar per dag, dus ze komen naar de Antillen om huizen te bouwen, bootjes met drugs aan boord binnen te varen of als sekswerker. 

‘Tot nu toe werd er op de bootjes alleen maar gekeken of er drugs aan boord was’

Op verzoek schreef Werson een juridisch stuk over mensenhandel en trainde er een aantal politiemensen, om het bewustzijn van mensenhandel op het eiland te verhogen. Werson: “Tot nu toe werd er op de bootjes alleen maar gekeken of er drugs aan boord was en de illegale vreemdelingen werden opgepakt. Zo kun je eindeloos door blijven gaan, totdat je 100.000 vreemdelingen hebt ingesloten, maar nog steeds niet begrijpt waarom al die bootjes vol met drugs, wapens en dergelijke naar het eiland komen.”  

Ingezet op MH17

Af en toe houdt Werson in Nederland nog weleens een praatje voor professionals. Hoewel we in 2013 behoorlijk leidend waren in de aanpak van mensenhandel, tegenwoordig is dat weer weggezakt. Door reorganisatie en inzetcapaciteit op andere onderdelen. Werson zag al zijn gecertificeerde medewerkers van destijds voor een ruim jaar ingezet worden op de MH17-ramp. “Dat begrijp ik volledig, want ze waren getraind om te werken met ernstig getraumatiseerde mensen”, vindt hij. Maar daarna zijn de meesten van deze professionals niet meer in hun vakgebied teruggekomen. “In een rapport las ik dat er in de laatste 5 jaar zo’n 400 mensenhandelzaken zijn gedraaid. Wij deden dat op jaarbasis. Komt het tegenwoordig zo weinig meer voor of zijn we het zicht op mensenhandel verloren?” 

‘In Nederland hoor ik steeds vaker spreken in termen van beperkingen’

Werson vermoedt dat laatste. “Als ik in Nederland voor een groep professionals sta, dan hoor ik nooit een volmondig ja. Het is ja, tenzij … of nee, want de AVG … Maar stel, je hebt iemand voor je neus  staan die veelvuldig wordt verkracht. Dan kun je je toch niet verschuilen achter jouw organisatie, drukte, geheimhouding en dat je zaken niet kunt delen vanwege de privacy? Dat vind ik verwerpelijk.” Waar houdt die geheimhouding op, vraagt Werson zich af. “Wanneer iemand je een gruwelverhaal vertelt, dan moet je kunnen zeggen: ‘Dit moet stoppen en we gaan samen kijken hoe we dat zo kunnen doen, dat het jou niet nadelig raakt.’ Om mensenhandel te stoppen, moet je alles uit de kast trekken. In Nederland hoor ik steeds vaker spreken in termen van beperkingen. Het systeem is leidend geworden.” <<

De fatale fuik. Inzicht in de wereld van slachtoffers en daders van mensenhandel. Henk Werson, MetaStory Publishing, Amersfoort, 2024.