Monitoren moet zicht geven op groep jeugdige cyberdaders
In welke mate maken jongeren zich schuldig aan cybercriminaliteit? Het is lastig om daar een goed beeld van te krijgen. Ook over het profiel van jonge cyberdaders bestaat onduidelijkheid. Zijn jongeren die cyberdelicten plegen zo anders dan alledaagse jonge delinquenten?

De grote rol die internet en sociale media in het leven van jongeren spelen is, vandaag de dag moeilijk te missen. Een goed voorbeeld is het beeld van een groepje jongeren dat gezellig bij elkaar zit, waarbij ieder vooral druk in de weer is met de eigen smartphone. Jongeren gebruiken internet in toenemende mate om met elkaar te communiceren, zich te vermaken en om op zoek te gaan naar nieuwe informatie.
Definitie cybercriminaliteit
Hierdoor krijgen jongeren helaas ook vaker te maken met cybercriminaliteit. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) omschrijft deze vorm van criminaliteit als: strafbare gedragingen die overwegend met behulp van ‘geautomatiseerd werken’ (computer, smartphone) worden uitgevoerd. Cybercriminaliteit kan je daarbij op 2 manieren uitleggen. In ruime zin beschouwd wordt ICT als middel gebruikt, bijvoorbeeld online bedreiging. En in enge zin is de ICT-structuur het doel van crimineel handelen, bijvoorbeeld het versturen van computervirussen.
Jonge daders van cybercriminaliteit
In welke mate maken jongeren in Nederland zich schuldig aan cybercriminaliteit? En wat is de aard van de cybercriminaliteit en wat is het profiel van die jongeren? De directie Justitieel Jeugdbeleid van het ministerie van Veiligheid en Justitie wil daar graag zicht op hebben. Zij vroeg daarom in 2012 een onderzoek aan bij het WODC. Deze besteedde dat uit aan de Universiteit Twente in samenwerking met Wouter Stol (NHL Hogeschool, Politieacademie, Open Universiteit), die het WODC-onderzoek in 2013 afrondden.
Dit artikel gaat in op de bevindingen uit dat WODC-onderzoek, over de mate waarin jongeren cyberdelicten plegen. Er wordt een recente studie door Margo Karemaker, Sven Zebel en Elze Ufkes (2014) besproken, die een nieuw licht werpt op de bevindingen uit dat rapport. Tot slot wordt uiteengezet wat bekend werd over het profiel van de jeugdige cyberplegers in het WODC-onderzoek.
Geregistreerde cybercriminaliteit
Allereerst richtte het WODC-onderzoek zich op zaken waarin wetsartikelen ten laste zijn gelegd die direct wijzen op cybercriminaliteit. Welk aandeel van de geregistreerde jeugdcriminaliteit tussen 2006 en 2011 bestond uit dit soort zaken?
In de doorstroom van cybercrimezaken doen zich allerlei knelpunten voor
Dat bleek een fractie te zijn: in totaal waren in 272 strafzaken in deze periode jeugdigen (12 t/m 17 jaar) verdachte van een cyberdelict. Dit is tussen de 0,1 en 0,3 procent van het jaarlijkse aantal jeugdstrafzaken in Nederland. Het ging hierbij vooral om hacken en vernielen van digitale gegevens (cybercriminaliteit in enge zin), of het maken of verspreiden van kinderpornografie en het vervalsen van pinpassen/waardekaarten (cybercriminaliteit in ruime zin).
Dit aantal strafzaken is echter vrijwel zeker een onderschatting. Want in de doorstroom van cybercrimezaken in de Nederlandse strafrechtketen doen zich allerlei knelpunten voor. Dat blijkt uit onderzoek van Rutger Leukfeldt, Sander Veenstra, Miranda Domenie en Wouter Stol uit 2013.
Zelfrapportage van cybercriminaliteit
Om die reden bespreekt het rapport ook 2 omvangrijke studies waarin jongeren gevraagd werden zelf cybercriminaliteit te rapporteren. Dat onderzoek vond plaats onder respectievelijk 6200 jongeren (Jeugd en cybersafety, 2012) en ruim 3000 jongeren (Antisociaal gedrag van jongeren online, 2013).
De geregistreerde cybercriminaliteit onder jongeren is vrijwel zeker onvolledig
In beide studies rapporteerde een kleine minderheid van de ondervraagden het merendeel van de onderzochte cyberdelicten. Minder dan 5,5 procent van de ondervraagden gaf toe dat zij online veilingfraude hebben gepleegd. Deze lage percentages gelden ook voor een virus verspreiden, het maken of verspreiden van kinderpornografie en online bedreiging. Let op: deze percentages zeggen niets over de omvang van de gevolgen van deze cyberdelicten voor slachtoffers. Daar is in het onderzoek niet naar gekeken. Het aandeel van jongeren dat naar eigen zeggen cyberdelicten heeft gepleegd, lijkt daarmee gering. Echter, bij zelfrapportage bestaat het gevaar van onderrapportage, doordat jongeren sociaal wenselijk kunnen antwoorden.
Indirecte vragen over strafbaar gedrag
Een oplossing hiervoor is om jongeren ook op indirecte wijze te bevragen. Dat gebeurde eerder al in Amerikaans onderzoek uit 2012 onder volwassenen. Jongeren krijgen dan 3 soorten vragen:
- directe vragen (zelfrapportage);
- vragen over hoeveel jongeren geschat bepaalde cyberdelicten pleegden;
- het percentage daarvan dat geschat dit strafbare gedrag zou toegeven.
De minder persoonlijke bevraging onder 2. en 3. zou eerlijker antwoorden moeten faciliteren. De antwoorden gegeven bij 2. vormen een alternatieve schatting van het aandeel jongeren dat cyberdelicten pleegt. Het gemiddelde percentage onder 3. dient om het zelf toegegeven percentage bij directe bevraging te corrigeren. Stel dat jongeren aangeven dat 20 procent van de jongeren die hacken dat ook zouden toegeven. Dan dient het zelf opgegeven percentage vermenigvuldigd te worden met een factor 5 voor een omvangschatting. Karemaker en collega’s (2014) enquêteerden op deze manier ruim 250 middelbare scholieren op directe en indirecte wijze (zie Figuur 1).
Figuur 1> Voorbeelditem van indirecte bevraging naar cybercrime (Karemaker en collega’s, 2014)
De resultaten wezen uit dat bij 30 van de 32 bevraagde cyberdelicten, het gemiddelde van de indirecte antwoorden significant hoger lag dan dat van de directe vragen. Eenzelfde patroon deed zich voor wanneer de percentages werden gecorrigeerd die bij de directe vragen werden genoemd. De schatting van het percentage dat het cyberdelict zou toegeven, zorgde voor de correctie (methode 3). Figuur 2 geeft deze verschillende patronen weer. Daarbij zijn de 32 cyberdelicten gegroepeerd en gemiddeld in categorieën van strafbaar cybergedrag.
Figuur 2> Mate van cybercriminaliteit (en offline bedreiging) na directe en indirecte bevraging van jongeren en bij (gecorrigeerde) prevalentieschatting (Karemaker en collega’s, 2014; n=254)
Ook deze bevindingen kennen beperkingen: het betreft een niet-representatieve steekproef van jongeren. Tevens is het nog niet exact duidelijk hoe jongeren schattingen maken over het aandeel jongeren dat cyberdelicten pleegt of toegeeft. Toch plaatsen deze resultaten uit indirecte bevraging de percentages uit de directe bevraging in een interessant perspectief.
Kenmerken van jeugdige cyberdaders
Het profiel van de jeugdige cyberdaders in het WODC-onderzoek vertoont veel overlap met wat ook algemeen bekend is over jeugdige daders:
- jongens maken zich vaker schuldig aan cybercriminaliteit dan meisjes (onder andere online bedreiging, veilingfraude, virtuele diefstal);
- de mate van cybercriminaliteit neemt toe tussen het 12e en 17e levensjaar;
- slachtoffer- en daderschap van cybercriminaliteit zijn gerelateerd (Jeugd en cybersafety, 2012).
Wat deze verbanden betreft, lijken jeugdige cyberdaders dus op jeugdige daders in het algemeen. Echter, de context waarin cybercriminaliteit plaatsvindt, maakt wellicht dat specifieke kenmerken zich vaker zullen voordoen onder jeugdige cyberdaders.
ongeremder in een online omgeving?
Onderzoekers zoals John Suler betogen dat jongeren zich in een online omgeving psychologisch minder geremd kunnen voelen dan wanneer zij offline zijn. Daarbij spelen verschillende factoren mee, zoals anonimiteit. Dit kan het plegen van cyberdelicten in de hand werken. De zelfrapportagestudie Jeugd en cybersafety bevestigt dit idee: sommige jongeren rapporteerden vaker dader te zijn van verschillende cyberdelicten. Dit waren vaker jongeren die zich online ongeremder voelden en daar gemakkelijker persoonlijke informatie durfden vrij te geven.
Tot slot: jonge cyberdaders monitoren
Vanuit verschillende veiligheidsperspectieven (preventie, opsporing, vervolging) is het belangrijk om te monitoren in welke mate jongeren cybercriminaliteit plegen in Nederland. Belangrijk is ook om te weten om welke vormen het dan gaat en welke kenmerken die jongeren hebben. Bovenstaande bevindingen laten allereerst zien dat het lastig is om een adequaat beeld te krijgen van de prevalentie.
In een online omgeving kan sprake zijn van psychologische ontremming
De geregistreerde cybercriminaliteit onder jongeren is vrijwel zeker onvolledig. Sla bijvoorbeeld het onderzoek van Leukfeldt en collega’s erop na. Zelfrapportagestudies bieden een completer beeld. Maar hier bestaat de mogelijkheid van onderrapportage door sociaal wenselijke antwoorden. Methoden van indirecte bevraging zoals hierboven beschreven, kunnen dan wellicht helpen om schadelijke handelingen zoals cybercriminaliteit beter aan het licht te krijgen.
Daarnaast suggereren de bevindingen dat jongeren die cyberdelicten plegen niet sterk afwijken van alledaagse jeugdige delinquenten. Dit roept een vraag op: moeten we cybercriminaliteit onder jongeren, qua aard en achtergronden, vooral opvatten als traditionele jeugdcriminaliteit die met nieuwe middelen wordt gepleegd? Wat ons betreft is het definitieve antwoord daarop nog niet te geven. Om 2 redenen:
- In een online omgeving kan sprake zijn van psychologische ontremming. Dit kan eraan bijdragen dat bepaalde jongeren die offline niet snel delicten durven plegen, dat online wél zullen doen. Als dat het geval is, hebben we wellicht te maken met een ‘nieuwe’ groep jeugdigen die zich schuldig maakt aan criminaliteit.
- Het onderzoek hierboven naar het profiel van jeugdige cyberdaders is vooral gebaseerd op geregistreerde en zelfgerapporteerde criminaliteit van jongeren. Deze onderzoeksmethoden kennen zoals gezegd hun beperkingen, waardoor dat profiel wellicht ook vertekend is.
Het zou daarom interessant zijn om te achterhalen of het profiel van jongeren die (alleen) indirect aangeven cyberdelicten te plegen, wellicht wezenlijk verschilt van het profiel van jongeren die dat direct aangeven. <<
Sven Zebel, Peter de Vries, Margo Karemaker en Elze Ufkes zijn werkzaam bij de Universiteit Twente, Vakgroep Psychologie van Conflict, Risico en Veiligheid. Dit artikel is gebaseerd op de rapportage Jeugdige daders van cybercrime in Nederland.






Laat een reactie achter