‘Leidinggevenden moeten bereid zijn een kras op de neus te krijgen’
Frank Paauw kent gezag van binnenuit: als oud-politiechef in Rotterdam en Amsterdam, en nu als voorzitter van de KNVB. Steeds komt hij uit bij dezelfde vraag: durven leiders nog grenzen te stellen als dat kritiek, weerstand of gedoe oplevert? “Waar is de letselbereidheid gebleven?”

Vlak voor het gesprek met Secondant is het voetbalnieuws onontkoombaar: vuurwerk in de vakken, gewonden op de tribune, opnieuw discussie over wat nog wordt getolereerd. Paauw wil er niet te lang in blijven hangen. Voor hem is voetbal vooral een actuele casus in een groter vraagstuk: wanneer stel je een norm, wie gaat daarvoor staan en wat gebeurt er als gezag terugdeinst?
Waar heb je geleerd wat gezag in de praktijk betekent?
“Als jonge bureauchef in de Schilderswijk. Ik was begin 30, kreeg 140 dienders onder me en de opdracht het bureau weer te laten doen wat goed was voor de wijk. De wijk stond onder druk: bewoners waren boos, toenmalig burgemeester Deetman was ontevreden en de eigen politiemensen misten richting.
Die omgeving was complex. Er waren spanningen tussen bewonersgroepen, onder meer tussen Koerden en Turken. Ook witte Nederlanders verzetten zich tegen wat zij zagen als de ‘overname’ van de wijk door zoveel nationaliteiten. Tel daarbij op onveiligheid op straat en een politieorganisatie die opnieuw het vertrouwen van de bevolking moest winnen. In die praktijk ontdekte ik wat ik nu mijn leiderschapskompas noem: leidinggeven begint onder andere met duidelijkheid. Mensen willen kunnen meedenken over de oplossing, maar uiteindelijk moet er wél een besluit worden genomen. Je moet weten waar je voor staat, maar ook waar je niet goed in bent. En je moet bereid zijn om op te komen voor je mensen. Letselbereidheid, noem ik dat.”
Mooi woord, maar wat bedoel je met letselbereidheid?
“Dat je als leidinggevende bereid moet zijn om zelf een kras op de neus te krijgen. Niet roekeloos, niet om een oorlog te beginnen, maar omdat je rugdekking moet bieden wanneer er dienders in de vuurlinie terechtkomen van maatschappelijke beroering, in de media of de politiek. Politiemensen moeten in een split second een beslissing nemen. Je moet hen niet de verantwoordelijkheid laten dragen van besluiten die genomen worden door de driehoek.”
Hoe ging je daarmee om als politiechef?
“Als op het Hobbemaplein collega’s werden uitgescholden of vrouwen voor van alles werden uitgemaakt, dan keken we niet weg. Dan gingen we met voldoende mensen terug en hielden we oproerkraaiers aan. Met oud en nieuw deden we op de Marktweg iets vergelijkbaars. Daar kwamen gasten uit heel Den Haag op af. We maakten van die straat een soort roadblock: wie daar niks te zoeken had, werd op de bluf weggestuurd. Even voor de helderheid: dit was in de jaren negentig, een heel andere context dan de huidige. De gedachte achter ons handelen toen was: als je zoiets vooraf in de driehoek voorlegt, krijg je te horen: dat kan niet. Dus soms moet je de vraag niet stellen. Je moet overigens wel zorgen dat je het kunt waarmaken. De norm stellen betekent ook: accepteren dat daar gedoe van komt.”
‘Politieagenten willen juist voelen dat hun bazen voor ze gaan staan als het spannend wordt’
Waarom lijkt dat nu moeilijker?
“Het kan nog steeds, maar dan moet het beschaafder en beter verantwoord. In de Schilderswijk konden we nog experimenteren, konden we soms gewoon doen wat nodig was. Nu staat overal meteen een spotlight op. Er is meer protocol, meer politiek, meer angst voor de kras op de neus. En wat ik vooral zie: de letselbereidheid bij leidinggevenden neemt af. Terwijl dienders juist willen voelen dat hun bazen voor ze gaan staan als het spannend wordt.”
Waar zie je dat vandaag de dag terug?
“We blijven in Nederland tot in lengte der tijden streven naar rechtsgelijkheid. Bij demonstraties zie je dat scherp. Of het nu Extinction Rebellion is op de snelweg of boeren met tractoren: als je alleen maar verplaatst en daarna weer loslaat, dan maak je geen punt. Die dienders sjouwen zich een breuk en de volgende dag zitten er weer mensen op het wegdek. In Amsterdam stelde ik voor: houd gewoon de eerste vijftig aan of neem de eerste tractoren in beslag. Daarvoor kreeg ik de handen niet op elkaar. Het is net als door rood licht rijden, je bekeurt een persoon en ondertussen rijden er in het land nog honderd mensen door bij rood. Nou, bij een volgende controle pak je een ander op. Dat oeverloze zoeken naar rechtsgelijkheid levert ridicule situaties op.
Ook blijven we in Nederland vaak te lang begrip organiseren, terwijl de norm ondertussen verdampt. Maak helder wat wel en niet kan, leg dat besluit uit en accepteer dat je daar kritiek op krijgt. Niet omdat je hard wilt zijn, maar omdat de samenleving moet voelen dat gezag ergens voor staat.”
Wie is Frank Paauw?
Frank Paauw (1958) begon in 1986 als rechercheur bij de politie in Den Haag. In 2010 werd hij politiechef in Rotterdam en in 2019 politiechef in Amsterdam. In zijn politieloopbaan hield hij zich intensief bezig met veiligheid rond voetbal en grote evenementen; tijdens EURO 2000 was hij stadioncommandant in Rotterdam en hij was jarenlang portefeuillehouder betaald voetbal bij de Nationale Politie. Ook was hij veiligheidsadviseur van de UEFA. Sinds mei 2024 is Paauw bondsvoorzitter van de KNVB.
Waaruit blijkt jóúw letselbereidheid in je huidige rol als KNVB-voorzitter?
“Deze rol vraagt om een andere vorm van leiderschap dan bij de politie. Daar droeg ik de verantwoordelijkheid voor zesduizend mensen met een geweldsmonopolie en moest ik zichtbaar voor mijn mensen gaan staan. Als KNVB-voorzitter gaat het veel meer om toezicht houden, coachen en in stilte invloed uitoefenen, vaak in de coulissen. Maar letselbereidheid betekent ook hier dat je naar voren stapt zodra een grens wordt overschreden. Dat hebben we gedaan in de kwestie rond Infantino. We hebben als KNVB helder uitgesproken dat het vertrouwen in hem weg is en dat ook de FIFA zelf moet veranderen. Niet om op ramkoers te gaan of ons af te zonderen, maar om een duidelijke norm te stellen, medestanders te zoeken en verantwoordelijkheid te nemen voor de gevolgen van dat standpunt. Dat is voor mij de essentie van letselbereidheid.”
Wanneer ben je uitgepolderd?
“Je bent uitgepolderd op het moment dat je instrument zó wordt ingepakt dat het zijn werking verliest. Dat heb ik in Amsterdam zelf meegemaakt rond preventief fouilleren tegen wapenbezit onder jongeren. Het concept van preventief fouilleren is dat je kort positie inneemt, onverwacht controleert en dan weer weg bent. Zeker tegenwoordig, met social media, moet je snel zijn. Maar in Amsterdam hadden we er zo’n circus omheen gebouwd dat het middel eigenlijk niet meer kon werken. Er stonden mensen uit de gemeenteraad en allerlei pressure groups mee te kijken of de politie het wel goed deed.
Alleen: omdat die allemaal eerst in positie moesten komen, ontstond er zoveel traagheid dat iedereen allang wist dat we er stonden. Dan vang je dus niks. En vervolgens kwam daar nog een tegenbeweging overheen: de politievakbond zei, dan gaan wij kijken of die observatoren zich wel goed gedragen. Op een gegeven moment stonden wij dus een controle te doen, stond er een groep te observeren of de politie het goed deed, en stond de vakbond weer te kijken of de observatoren het goed deden. En dan vinden we het gek dat het niet werkte. Mijn persoonlijke les in deze situatie was dat ik de politiek veel te lang probeerde tevreden te stellen.”
Raakt dat aan een breder probleem met gezag?
“Ja. De politiek wil sturen als een speedboot, maar veiligheid laat zich sturen als een olietanker. Je hebt visie nodig, lange lijnen en trouw aan een oorspronkelijk plan. Maar wij gooien met iedere nieuwe politieke wind het roer weer om. Dan moet je niet gek opkijken dat burgers het vertrouwen verliezen. Gezag verdwijnt niet alleen doordat mensen brutaler worden; gezag verdwijnt ook doordat de overheid zelf onvoorspelbaar wordt.”
‘We kijken vaak naar incidenten alsof ze uit het niets komen, maar er zit een voorgeschiedenis onder’
Hoe zie je dat terug in de wijken?
“Het toezicht van de politie is afgenomen in de wijken. Niet omdat iemand dat bewust verkeerd wil doen, maar omdat tekorten altijd in het blauw vallen. Wijkagenten worden soms op de noodhulp gezet en komen daardoor niet meer toe aan hun eigen wijk. Terwijl de wijkagent juist de laatste strohalm is: iemand die de mensen kent, die weet wat er speelt, die aanwezig is.
Kijk naar de Esch in Rotterdam. Dat was jarenlang een wijk waar jongeren en auto’s van overal uit de stad samenkwamen. Voor bewoners werd het onleefbaar. Er gebeurde te lang te weinig. Nu staat daar een soort checkpoint: als je niets in die wijk te zoeken hebt en niet kunt uitleggen dat je bij tante Bep of tante Fatima op bezoek gaat, moet je weg. En dan zie je dat het rustiger wordt. Maar het wrange is: bewoners voelen zich dan eigenlijk al door de overheid van hoog tot laag in de steek gelaten. Dáár zit de gezagsaantasting.”
Wat gebeurt er als de overheid te lang wegkijkt?
“We kijken vaak naar incidenten alsof ze uit het niets komen. Maar er zit bijna altijd een voorgeschiedenis onder: schulden, jeugdproblematiek, psychische problemen, gebrek aan toezicht, gebrek aan jeugdzorg. Een jongen uit mijn omgeving had een lachgasschuld van 80.000 euro bij zijn dealer. Hij gebruikte en verhandelde. Omdat hij dat geld niet had, werd er druk gezet op zijn ouders. Eerst aan de deur, daarna op straat, zelfs tijdens een vakantie in het buitenland, omdat er een tracker onder de auto was geplaatst. Uiteindelijk werd via Telegram voor een paar honderd euro een minderjarige geronseld om een cobra door de voordeur te gooien. Zo makkelijk is het tegenwoordig geworden.
Iedere samenleving krijgt de criminaliteit die zij verdient. Of tegenwoordig kun je bijna zeggen: die zij zelf veroorzaakt. Als je onvoldoende investeert in jeugdwerk, jeugdzorg, straatcoaches, wijkagenten en een goed werkende strafrechtketen, moet je niet verbaasd zijn dat de rekening later op straat wordt gepresenteerd. Veiligheid is niet alleen een cijfer in de criminaliteitsstatistiek. Het is ook de vraag of mensen zich gezien voelen. Of ze nog geloven dat iemand ingrijpt als het misgaat. Als dat gevoel verdwijnt, ben je al veel kwijtgeraakt voordat het in de aangiftecijfers zichtbaar wordt.”
Over leiderschap & sociale veiligheid
Goed leiderschap vraagt om duidelijke besluiten, een heldere norm en rugdekking voor politiemensen die onder druk moeten handelen. Een politiechef moet luisteren en verantwoording afleggen, maar ook verantwoordelijkheid nemen wanneer optreden kritiek of weerstand oproept.
Moreel leiderschap vraagt om duidelijke normen, zichtbaarheid en de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen wanneer optreden spanning oproept. Voor bestuurders en veiligheidsprofessionals betekent dit: luisteren naar context en zorgen, maar ook beslissen wanneer overleg niet langer genoeg is en optreden nodig wordt.
Grenzen stellen maakt duidelijk welk gedrag wel en niet wordt geaccepteerd. Dat versterkt het gevoel van veiligheid bij bewoners, professionals en politiemensen. Als grensoverschrijdend gedrag te lang wordt gedoogd, kan gezag verdampen en verliezen mensen het vertrouwen dat iemand ingrijpt als het misgaat.
Wijkagenten kennen de buurt, weten wat er speelt en signaleren problemen vaak voordat die escaleren. Door zichtbaar en aanspreekbaar te zijn, versterken zij het vertrouwen van bewoners en vormen zij een belangrijke schakel tussen de wijk, de politie en andere hulpverleners.





Laat een reactie achter