Waar denkt u aan bij de Haagse Schilderswijk? Opgestapelde sociale problemen? Rellen? De gemiddelde Nederlandse nieuwsconsument hoort maar weinig positiefs over de wijk. Tijd voor een kleine kennisquiz. Hoe groot is de Schilderswijk? Min of meer 1 bij 1,5 kilometer. Aantal inwoners? Zo’n 36.000 mensen. Hoeveel nationaliteiten vertegenwoordigen die mensen? Maar liefst 132. De hele wereld telt er 200 in totaal. In de Schilderswijk heeft 92 procent van de bevolking een migratieachtergrond. De grootste gemeenschap, een derde van de wijkbewoners, heeft een Turks/Koerdische achtergrond. Een vijfde van de inwoners is van Marokkaanse komaf en een kleine 10 procent komt van de Antillen. 

‘De Schilderswijk is een dichtbevolkte, mondiale postzegel’

“Kortom, de Schilderswijk is een dichtbevolkte, mondiale postzegel”, vat Mohammed El Arrag het samen, hij is de hoofdinspecteur die gaat over Cultuur en Verbinding van het district Centrum in Den Haag. Wanneer El Arrag mensen bijpraat over de wijk, begint hij meestal met dit soort kennisvragen, om zijn toehoorders mee te nemen in de eigenheid van de wijk. In 1992 sloot hij zich aan bij de politie, gehoor gevend aan een oproep voor nieuwe collega’s met een Turkse en Marokkaanse achtergrond om diversiteit in het politiekorps aan te brengen. In de winter van 2018, begon hij in zijn huidige functie. Op dat moment stonden er al projecten in de steigers om de politieorganisatie in een beter daglicht te stellen. Waaronder de Culturele Wasstraat, een programma waarin politiemensen leren omgaan met de culturele smeltkroes die de Schilderswijk is. Aan El Arrag de taak om dat verder vorm te geven en te consolideren. 

Hoe gaan we daarmee om?

Grote gezinnen en compacte appartementen, inwonende familieleden van over de hele wereld en krappe beurzen. “Sociaaleconomisch gezien is de situatie in de Schilderswijk er eentje om in de gaten te houden”, vindt El Arrag. “Niet iedereen vat dat op als een taak van de politie, maar het levert beslist wat op voor de wijk.” 

Nog een weetje van El Arrag: nergens in Nederland stijgt het kwik tijdens een hittegolf zo hoog als in de Schilderswijk. Stel je voor dat je in zo’n klein huisje woont en de een moet z’n huiswerk doen, de ander gaat koken en weer een ander wil tv-kijken. El Arrag vindt het niet meer dan begrijpelijk dat de wijkbewoners hun rust buiten zoeken. In deze kinderrijke wijk is bovengemiddeld veel jeugd op straat. Neem de eerste coronagolf, toen het zo heet was. Scholen, buurt- en gebedshuizen waren gesloten en er was een verbod op groepsvorming. “Dan ontstaan er wel momenten waarop we ons als politie achter de oren krabben”, geeft El Arrag aan, “want hoe moet je daar dan mee omgaan?”   

Stenen opvangen

Een belangrijk kantelmoment voor de verhoudingen binnen de Schilderswijk, was in de dagen nadat Mitch Henriquez de dood vond door een kluwen politiemannen boven op zich en een nekklem, in het Haagse Zuiderpark. Hoewel Henriquez in deze wijk leefde noch stierf, braken hier enorme rellen uit. Veel van de relschoppers kwamen uit andere delen van Den Haag en het land. Vier dagen stond de opgeschaalde Haagse politie-eenheid in district Centrum ‘stenen op te vangen’. Het was een uitputtingsslag en het besluit om het leger in te zetten en de wijk hermetisch af te sluiten, was akelig dichtbij. 

‘Wie hier wil werken, moet zich conformeren aan de omgeving’

Toen stak een groep van zo’n 15 actieve wijkbewoners tussen de 15 en 70 jaar de vinger op. Buurtvaders, jongerenwerkers en jongeren vroegen de politie om een kans om het weer rustig te krijgen in hun wijk. Toenmalig burgemeester Van Aertsen twijfelde of hij zijn burgers kon ‘opofferen’, maar de inwoners stelden voor om de ME uit het zicht te sturen en aan de slag te gaan met de wijkagenten op de achtergrond. 

Ze spraken mensen aan die ze niet kenden in de wijk: ‘Wat doe jij hier? Wegwezen!’ En wie ze wel kenden: ‘Ik ken jouw ouders en ik ga ze vertellen dat je hier bent. Wegwezen!’ Tijdens hun rondes door de wijk op de eerste avond, vlogen hen de scheldwoorden om de oren. Ze werden uitgemaakt voor ‘loopjongens van de politie’. In de volgende dagen groeide het legertje vredebrengers uit tot zo’n 50 man en op dag 3 was het rustig in de wijk. 

De spiegel voorhouden

Dit mocht niet nog eens gebeuren. Burgemeester, politiemensen en wijkbewoners bogen zich in een aantal sessies over vragen als ‘hoe?’ en ‘waarom?’. Het botste, schuurde en kraakte. De bewoners hielden de politie een spiegel voor, want de ergernis over de hautaine houding en het taalgebruik, de regelmatige controles en overmatige boetes, was hoog opgelopen. De frustratie lag open en bloot op tafel. Op hun beurt hadden de politiemensen ook wel wat op te merken op de wijkbewoners, want wat deden zij eigenlijk om de leefbaarheid van hun wijk te verbeteren? Iedereen was het erover eens dat in de Schilderswijk de vlam nooit meer zo in de pan mocht slaan zoals na de dood van Henriquez.  

Couleur locale

De Culturele Wasstraat is bedacht door wijkbewoners en politie samen. Het programma draait om de couleur locale. Alle politiecollega’s moeten door de wasstraat om eventuele vooroordelen ten opzichte van andere culturen schoon te wassen. Wie vanaf de Politieacademie bij het Haagse district Centrum komt werken, ‘draait’ eerst 2 maanden de Culturele Wasstraat. El Arrag: “Wie hier wil werken, moet zich conformeren aan de omgeving, hier werken we vanuit verbinding. Natuurlijk straal je uit dat je politieman of -vrouw bent, maar met fatsoen, eerlijkheid en respect voor de verbinding.” Wie al wat langer in het district werkt, gaat ook enkele dagen door de wasstraat met een programma op maat.

Wasprogramma

Jonge collega’s vrij roosteren voor de wasstraat heeft impact op de politiecapaciteit, maar is een investering voor de toekomst, bepleit El Arrag. De lange wasstraat is opgedeeld in 2 blokken van 2 weken en ten slotte een maand. In blok 1 zijn er sprekers, workshops en presentaties over de verschillende culturen. 

‘De Culturele Wasstraat draait om duurzaamheid en verbinding’

De deelnemers ontmoeten wijkbewoners en ze bezoeken jongerencentra, religieuze instellingen, maatschappelijke organisaties voor de kwetsbaren en zelforganisaties, zoals de buurtvaders en de wijkmoeders. Ze lopen een dag mee op een school, in de ochtend zonder uniform en in de middag met. Er zijn rondetafelgesprekken met jongeren en een psychologe praat de politiecollega’s bij over hoe je een verstandelijke beperking kunt opmerken. Etnisch profileren, polarisatie, radicalisering, alle grote maatschappelijke onderwerpen komen voorbij. 

In de volgende 2 weken leren de deelnemers vaardigheden om te kunnen functioneren in de Schilderswijk. Hoe observeer je, hoe loop of fiets je door de wijk en hoe verleen je slachtofferhulp. In de tweede maand ligt de indruk op gebiedsgebonden politiezorg, waarbij de politie midden in de samenleving staat. In contact en met begrip voor de wijk. De bedoeling van deze periode is vooral dat de jonge agent geniet van dit bijzondere stukje Den Haag, met het politieke hart van Nederland op een steenworp afstand.

Nederland nader tot elkaar

Gemeente Den Haag heeft de Culturele Wasstraat opgenomen in de Resilience Strategie. El Arrag is nu met zijn collega’s bezig om het programma toepasbaar te maken voor de hele eenheid. Immers, de Schilderswijk is heel anders dan Kaatwijk, Scheveningen of Duindorp. “Met alleen korte-klap-interventies gaan we het niet redden”, meent El Arrag. “De Culturele Wasstraat draait om duurzaamheid en verbinding. Een melding kun je niet oplossen vanuit de politiewagen. Stap uit, loop een café binnen, knoop een praatje aan en straal uit: ‘Ik wil je begrijpen, begrijp jij mij ook?’ Dáár gaat het om.” El Arrag is ervan overtuigd dat de Culturele Wasstraat heel Nederland nader tot elkaar kan brengen. De eerste stappen worden daartoe gezet. <<

Meer over de Culturele Wasstraat
Heeft u vragen over de Culturele Wasstraat? Treed gerust in contact met Mohammed El Arrag. Luister ook naar de podcast van podium voor goed politiewerk waarin El Arrag vertelt over de Culturele Wasstraat.