‘Ik wil boeven vangen, volgens de regels van het spel’
De infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen deelt niet lukraak big data met de samenwerkingspartners. Toch zou hoofd Gees Grootscholten willen dat het mogelijk wordt om in een vroeg stadium signalen van fraude te kunnen oppikken. “Sommige maatschappelijke vraagstukken nopen dat je data bij elkaar kunt leggen.”

Wat maakt uw werk aantrekkelijk?
“Ik streef naar een rechtvaardige samenleving. Naar schatting gaat er jaarlijks 18 miljard illegaal verworven geld om in Nederland. Daar wordt geen belasting over betaald en dat is schadelijk voor de legale economie. Wij voorzien onze samenwerkingspartners van informatie, zodat ze hun werk beter kunnen doen. De big data die onze partners beschikbaar stellen, geven we door aan partijen binnen het samenwerkingsverband die een bevoegdheid hebben om de informatie te ontvangen. Doordat de informatie centraal beschikbaar is en systematisch te bevragen, vallen er nieuwe verbanden te zien, die je met handmatig werk niet kunt vinden.”
Gees Grootscholten is hoofd van het samenwerkingsverband iCOV. In dit verband werken 13 overheidspartijen samen: de Nationale Politie, Belastingdienst, Douane, Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst, Centraal Justitieel Incassobureau, Financial Intelligence Unit, de bijzondere opsporingsdiensten, het Openbaar Ministerie en markttoezichthouders zoals De Nederlandsche Bank en Autoriteit Consument en Markt. iCOV geeft informatie door aan de partners die ze nodig hebben voor interventies, zoals het innen van een vordering of een groot onderzoek naar witwassen.
“Ik wil boeven vangen, maar wel volgens de regels van het spel. De bevoegdheden van de partners binnen het samenwerkingsverband zijn daarin heel belangrijk. Soms denken mensen dat wij een grote bak met informatie beheren waaruit vrijelijk geput kan worden, maar zo werkt het niet. Alleen deelnemende organisaties aan de infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen (iCOV) kunnen informatie opvragen, we hebben bijna heel opsporend Nederland aan boord. Is bijvoorbeeld een politieman bezig met een grootschalig fraudeonderzoek, dan heeft hij een titel nodig om fiscale gegevens van de Belastingdienst te verkrijgen. Die titel is leidend. Dat is een vordering van de officier van justitie om gegevens via het iCOV te kunnen ontvangen. Vooraf is juridisch getoetst: welke informatie mag wie op basis van de titel ontvangen? Het spanningsveld van gebruik van big data om een boef te vangen, met inachtneming van de rechten en vrijheden van burgers, vind ik het allerleukste aan mijn werk.”
Welke kansrijke ontwikkeling wordt in uw vakgebied nog te veel over het hoofd gezien?
“De politie moet in alle stadia van onderzoek niet alleen zicht hebben op de kilo’s en de kerels, maar ook op de knaken en de centen. Niet alleen om het geld af te kunnen pakken, maar ook om zicht te krijgen op de criminaliteit zelf. Gebruik big data ook om structuren, netwerken van criminelen en degene die daarin faciliteert in kaart te brengen. En om de delicten te bewijzen.
‘Het merendeel van de delicten gaat over winst maken’
We gaan nog uit van de klassieke gedachtegang dat de boef achter de tralies moet, maar ik denk dat het meer pijn doet als je het verdienmodel verstoort. Het merendeel van de delicten gaat over winst maken. We moeten toe naar een modernere manier van samenwerken binnen de overheid en zicht op geld, zoals via financieel rechercheren en afpakken.”
Welke bedreiging krijgt onvoldoende aandacht?
“Criminelen proberen hun geld zo goed mogelijk te verstoppen en vinden daar steeds weer nieuwe wegen in. Ik heb gehoord dat zo’n 40 procent van de criminele winsten worden omgezet in cryptogeld. Wij hebben gestructureerde data, van de Belastingdienst, politie, enzovoorts, maar er is nog een hele wereld te winnen als we zicht krijgen op die crypto’s en wat daar nou eigenlijk in omgaat. De bedreiging is dat er een heel stuk versluierd is en dus niet goed traceerbaar. Het is toch heel apart dat je een huis kunt kopen met crypto’s.”
Stel u zit aan het knoppenpaneel, welke verandering voert u door om een grote stap vooruit te kunnen zetten?
“Ik wil graag ruimere juridische mogelijkheden om binnen de overheid informatie uit te wisselen voor ingewikkelde problematiek, zoals ondermijning en de illegale economie. De Wet gegevensuitwisseling in samenwerkingsverbanden is in de maak. Ik zou heel erg blij zijn als die wet morgen in werking kan treden, en met mij de partijen die samenwerken. Daarnaast zijn er te veel schotten tussen overheidsorganisaties. Ondermijning kun je nooit vanuit één enkele organisatie tackelen, we hebben elkaar nodig. Uiteraard met spelregels, maar het begint ermee dat we het met elkaar mogelijk maken.”
‘In 2014 gaven we minder dan 2000 informatierapporten uit en nu zijn dat er bijna 9000’
“We hadden het eerder over de titel op basis waarvan een partij informatie kan ontvangen. Daarbij ga je ervan uit dat de politie of een andere samenwerkingspartner al iets weet en iemand op het spoor is. In dat geval kun je een vordering krijgen, maar eigenlijk zou je de big data ook moeten kunnen inzetten om iets op het spoor te kómen. Iemand die je nu nog niet in beeld hebt. Dat is een andere manier van samenwerken. Dan heeft niet een van de partners de titel om alle data te kunnen ontsluiten, maar als overheid werk je samen rondom een bepaald probleem en daarbinnen gelden strikte regels. Dan kun je ook vroeg signaleren. Dus in plaats van ingrijpen pas helemaal aan het einde van een lopende fraudekwestie, kun je dan al veel vroeger signalen oppikken. Nu hebben we de titel nodig van een aanvrager en dat is bijna altijd reactief. Sommige maatschappelijke vraagstukken nopen dat je data bij elkaar kunt leggen, zodat je er doorheen kunt wandelen. Zo kunnen partijen een breder beeld krijgen en zaken gericht oppakken waarvan ze nog geen weet hadden.”
Welke les heeft u door uw werk opgestoken?
“Samenwerken is niet samen zitten, maar echt samen wérken. Je moet een ambitie delen. We zijn gegroeid van 5 naar 13 partners in het samenwerkingsverband. In 2014 gaven we minder dan 2000 informatierapporten uit en nu zijn dat er bijna 9000. Ons samenwerken tussen verschillende overheidspartners toont zich in lef, durf, en inzet van mensen, middelen en data. Zo komt er ook echt iets moois uit voort.” <<





Laat een reactie achter