Het wordt veiliger in Nederland, maar niet overal
De criminaliteit is flink gedaald in Nederland. Het aantal aangiften van woninginbraak is bijvoorbeeld in het afgelopen jaar 60 procent minder dan in 1994. Maar is de daling overal even sterk of kan het woninginbraakrisico per gemeente erg verschillen?

Het wordt onmiskenbaar veiliger in Nederland als we uitgaan van de traditionele vormen van criminaliteit. Vooral diefstal, geweld en vernieling nemen flink af. Dat blijkt niet alleen uit het aantal aangiften en meldingen bij de politie. Ook slachtofferenquêtes laten dat jaar na jaar zien. We weten echter ook dat criminaliteit en onveiligheid vrijwel altijd geografisch ongelijk zijn verdeeld. Dat roept de vraag op of het wel overál in Nederland veiliger is geworden.
Slachtofferrisico bijna gehalveerd
We gaan terug naar 1980 (zie figuur 1). In een eerste opwaartse golf van criminaliteit verdubbelde het slachtofferrisico in Nederland zich van bijna 43 slachtoffers per 1.000 inwoners in 1980, naar 78 slachtoffers in het topjaar 1994. Na een zeer kortstondige afname nam de criminaliteit in een tweede golf weer toe naar het topjaar 2002 met zo’n 1.200.000 aangiften.
Figuur 1> Ontwikkeling van het aantal aangiften van slachtoffermisdrijven bij de politie en van het slachtofferrisico (aantal aangiften per 1.000 inwoners) in Nederland (1980-2017)
Bron: CBS/WODC (t/m 2016) – Politie (2017)
Na 2002 nam het aantal aangiften af naar ongeveer 700.000 aangiften in 2017. Daarmee daalde het slachtofferrisico met bijna de helft (48 procent) van 77 in 2002 naar 40 in het afgelopen jaar en bevinden wij ons nu zelfs weer onder het niveau van 1980.
Voor de toegenomen veiligheid worden diverse oorzaken genoemd, zoals minder delinquente heroïneverslaafden, minder jongeren met vaker vrijetijdsbesteding binnenshuis door de opkomst van internet en sociale media, verbeterde opvoeding en scholing, minder vroegtijdige schooluitval en positieve ontwikkelingen bij de integratie van migrantengroepen.
Onder wetenschappers bestaat daarbij veel overeenstemming dat vooral private preventie, gecombineerd met meer controle en toezicht, in de afgelopen decennia heeft gezorgd voor beduidend minder gelegenheid voor criminaliteit, een hogere pakkans en daarmee voor minder slachtoffers.
Het huidige inbraakrisico is momenteel bijna de helft lager dan het niveau in 1980
In dit verband kijken wij nu verder naar de ontwikkeling van de woninginbraken. Een misdrijf dat in de afgelopen jaren vanwege de ernst hoge prioriteit heeft gekregen van de gezamenlijke veiligheidspartners.
Woninginbraken met 60 procent afgenomen
Figuur 2 toont twee trends: het aantal aangiften van woninginbraak en het woninginbraakrisico, dat is het aantal woninginbraken per 1.000 woningen. Beide ontwikkelingen lopen min of meer gelijk op. Voor woninginbraken is 1994 het topjaar. In dat jaar werd in Nederland 125.000 maal aangifte van een woninginbraak gedaan. Dat aantal nam vanaf dat jaar met ongeveer de helft (-45 procent) af naar zo’n 70.000 in 2007. Deze afname van de woninginbraken begon veel eerder dan de daling van het totaal aantal aangiften uit figuur 1.
Private preventie heeft daarbij – als gezegd – een belangrijke rol gespeeld. Met het Bouwbesluit 1995 werden namelijk door de overheid harde eisen gesteld aan de inbraakwerendheid van zowel bestaande bouw als nieuwbouw. Waar voorheen de woninginbreker bijvoorbeeld gemakkelijk met een stukje plastic zich de woning in kon flipperen, werd hij nu vaker geconfronteerd met minimaal 2 sterren hang- en sluitwerk.
Figuur 2 > Ontwikkeling van het aantal aangiften van diefstal uit woning bij de politie en het woninginbraakrisico (aantal inbraken per 1.000 woningen) in Nederland (1980 – 2016)
Bron: CBS/WODC
Na een kortstondige toename nam vanaf 2012 het aantal aangiften wederom opmerkelijk af naar 49.000 aangiften in het afgelopen jaar, dat is maar liefst 60 procent minder dan in 1994. Het gemiddelde woninginbraakrisico nam in die periode met ruim twee derde af, van 20 in 1994 naar 6 in 2017. Het huidige inbraakrisico is momenteel zelfs bijna de helft lager dan het niveau in 1980, zo laat de grafiek zien.
Veiliger maar niet overal
Heeft het aantal woninginbraken in Nederland inmiddels een aanvaardbaar niveau bereikt en kunnen de prioriteiten op dit gebied nu worden verlegd? Hoe zit het dan met die ongelijke verdeling van de criminaliteit? Wij onderzochten van de huidige 388 Nederlandse gemeenten de mogelijke samenhang van het woninginbraakrisico in 2012 met de ontwikkeling ervan in de periode 2012 – 2017.
Het woninginbraakrisico kan per gemeente nog steeds behoorlijk verschillen
De puntenwolk en de zwarte stippellijn in figuur 3 laten zien dat in de gemeenten met een hoger woninginbraakrisico in 2012, er in het algemeen sprake is van een relatief sterkere afname van de woninginbraken in de jaren erna dan in de gemeenten met een lager woninginbraakrisico. Bovendien zijn 4 clusters van gemeenten te onderscheiden, zie de tabel onder het spreidingsdiagram.
Figuur 3 > Samenhang tussen het woninginbraakrisico in 2012 en de ontwikkeling van woninginbraken in 2012-2017 per gemeente in Nederland
Uit figuur 3 blijkt:
- Hoe hoger het woninginbraakrisico in 2012, des te hoger is de afname in de periode 2012-2017.
- De clusters 1 en 4 vormen samen de hoogrisico-gemeenten. In deze 112 gemeenten (28 procent van alle gemeenten) concentreerde zich in 2012 het grootste deel (63 procent) van de woninginbraken,
- Een groot deel van de afname (50 procent) in de periode 2012-2017 komt op conto van de 83 hoogrisico-gemeenten van cluster 1 (21 procent van alle gemeenten),
- In 29 hoogrisico-gemeenten (cluster 4) nam het aantal woninginbraken daarentegen minder dan gemiddeld af,
- In 15 laagrisico-gemeenten nam in de periode 2012-2017 het woninginbraakrisico zelfs toe in plaats van af (rode punten in de grafiek).
Kortom: relatief weinig gemeenten met een hoog woninginbraakrisico in 2012 zorgden voor de helft van de afname van de woninginbraken in Nederland in de jaren daarna. Een dergelijk patroon zien we vaker: een klein deel van de oorzaken zorgt voor een groot deel van de gevolgen. Wat betekent dit voor de huidige situatie?
Hoewel het aantal woninginbraken opmerkelijk is afgenomen, valt op dat het woninginbraakrisico per gemeente nog steeds behoorlijk kan verschillen. Uit onderstaande tabel blijkt dat in 2017 een groot deel (65 procent) van de woninginbraken wederom geconcentreerd is in een klein deel (30 procent) van alle Nederlandse gemeenten. Het gaat nu om 115 hoogrisico-gemeenten. Uit onze onderliggende gegevens weten we dat het deels gaat om andere gemeenten dan die in 2012. Voor een voortgaande reductie van de woninginbraken in Nederland kan extra aandacht voor deze 115 gemeenten wellicht een aanzienlijke bijdrage leveren.
Tabel 1> Aantal gemeenten met een hoger en lager woninginbraakrisico dan het landelijke gemiddelde
Tot besluit: probleemgerichte aanpak
Ook de trend kan per gemeente behoorlijk verschillen. Een relatief beperkt aantal hoogrisico-gemeenten in 2012 (21 procent van alle gemeenten) zorgde in de afgelopen jaren voor maar liefst de helft (50 procent) van de afname van de woninginbraken. Het lijkt aannemelijk dat in die gemeenten juist de hoogte van het inbraakrisico heeft gezorgd voor meer focus en een gerichte aanpak.
Over effectieve veiligheidszorg is veel wetenschappelijke kennis beschikbaar
Over effectieve veiligheidszorg is veel wetenschappelijke kennis beschikbaar. Vooral een probleemgerichte aanpak van woninginbraken in hotspots zou de beste resultaten opleveren, zo schreef Jaap de Waard eerder in Secondant. Of hiervan in de betreffende gemeenten sprake is geweest, is vooralsnog onbekend. Aanvullend landelijk onderzoek kan daarover uitsluitsel geven. Dergelijk onderzoek kan veel actuele kennis opleveren over wat wel en wat niet werkt in welke context bij de aanpak van woninginbraken in Nederland. Dat is belangrijk, het wordt namelijk wel veiliger in Nederland, maar zeker niet overal. Daar waar het nodig is, verdient de integrale, probleemgerichte aanpak van woninginbraken nog steeds bijzondere aandacht en aanscherping, vooral ook in de huidige hoogrisico-gemeenten.
Bron: Politie, Eenheid Den Haag
Voor het Regionaal Bestuurlijk Overleg in de Eenheid Den Haag, waarin alle burgemeesters, de hoofdofficier van justitie en de politiechef zitting hebben, waren de verschillen tussen de 28 gemeenten in de Eenheid in ieder geval reden om in het afgelopen jaar de (be)sturing van de probleemgerichte aanpak van woninginbraken te versterken. Met extra deskundige ondersteuning aan de gemeenten en basisteams van de politie met een bovengemiddeld woninginbraakrisico in combinatie met een achterblijvende ontwikkeling, wordt nu beoogd het risico naar het regionale gemiddelde te brengen. Wij komen daar in een volgend artikel op terug. <<
Peter Versteegh en René Hesseling zijn werkzaam als onderzoeker bij de politie, Eenheid Den Haag.
De auteurs zijn bereikbaar voor vragen en discussie via e-mail: peter.versteegh@politie.nl en rene.hesseling@politie.nl.





Laat een reactie achter