Een goeie hangplek luistert nauw
Rondhangen hoort bij het opgroeien. Helaas kan het gepaard gaan met overlast en criminaliteit, bijvoorbeeld wanneer toezicht van volwassenen ontbreekt. Evelien Hoeben en Nathalie Feitsma dragen oplossingen aan, zoals hangplekken aanleggen in het zicht van omwonenden. Het is dan wel belangrijk om jongeren bij de inrichting ervan te betrekken.

Op 5 februari 2015 kwamen wetenschappers, jongerenwerkers, politieagenten en beleidsmedewerkers bijeen op een discussiemiddag over rondhangen en jeugdcriminaliteit. Aanleiding hiervoor waren recente onderzoeksresultaten van het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) over:
- vrijetijdsbesteding van jongeren;
- middelengebruik;
- betrokkenheid bij criminaliteit.
Van de ondervraagde jongeren hing ten minste 80 procent één keer per week rond
In dit artikel wordt eerst een kort overzicht gegeven van de belangrijke uitkomsten van dit onderzoek. Daarna wordt ingegaan op de beleidsimplicaties hiervan die tijdens de discussiemiddag aan bod zijn gekomen.
Brugklassers en vierdeklassers
In 2008-2009 werden leerlingen van 10 middelbare scholen in Den Haag en omgeving benaderd om mee te doen met het onderzoek. Het ging om brugklassers (12-13 jaar oud) en vierdeklassers (15-16 jaar oud), die praktijkscholen en instellingen voor vmbo, havo en vwo bezochten. Alle deelnemers werden in 2010-2011 opnieuw benaderd.
Dagboek
In het project is voor 4 dagen nagegaan waar de jongeren hun tijd doorbrachten, met wie ze samen waren en wat ze deden. Samen met de interviewer vulden de jongeren een dagboek in. Daarbij moesten ze per uur vragen beantwoorden:
- Waar was je?
- Wat is dat voor locatie?
- Wat deed je?
- Wie waren er nog meer bij?
Ook werd gevraagd of de jongeren in die dagen alcohol of drugs hadden gebruikt. Zij moesten tevens aangeven of ze wapens bij zich hadden gedragen en of ze als dader of slachtoffer betrokken waren geweest bij criminaliteit.
Rondhangen
Van de ondervraagde jongeren hing ten minste 80 procent één keer per week rond. Zij besteedden daar gemiddeld bijna 2 uur per dag aan. In het algemeen ziet het ‘rondhanggedrag’ voor verschillende groepen jongeren er zo uit:
- Jongens hangen gemiddeld meer tijd rond dan meisjes.
- Vmbo-leerlingen hangen het meest rond en vwo’ers het minst.
- Er zijn geen duidelijke verschillen tussen de etnische groepen in de mate waarin jongeren rondhangen.
Ouders
Ouders zijn medebepalend voor de tijd die hun kinderen rondhangen. Jongeren die meer verantwoording aan hun ouders moeten afleggen over activiteiten buitenshuis, brengen minder tijd door met rondhangen. Dit geldt ook voor jongeren die zich meer bewust zijn van de straffen die (vanuit hun ouders) zullen volgen op regelovertredend gedrag. En voor jongeren die een betere relatie hebben met hun ouders.
Vooral rondhangen op straat en in open ruimtes, zoals een voetbalveld of park, lijkt criminaliteit uit te lokken
In een situatie van rondhangen komen meerdere factoren bijeen die het risico op criminaliteit en slachtofferschap vergroten. Dit resultaat zullen we nog iets verder toelichten in de volgende sectie.
Combinatie van risicofactoren
Het risico dat jongeren overlast geven, criminaliteit plegen, of daarvan slachtoffer worden, is erg afhankelijk van de situatie. Dat risico is aanmerkelijk groter als er sprake is van een of meer van de volgende risicofactoren:
- De jongeren gaan gezellig met elkaar om. Zij kletsen en maken grappen (‘socializen’).
- Er is geen toezicht van volwassenen.
- Er zijn een of meer leeftijdsgenoten aanwezig.
- Er is alcohol in het spel.
- De jongeren bevinden zich in de semiopenbare of openbare ruimte.
Juist de combinatie van meerdere factoren vergroot de kans op criminaliteit. Als jongeren rondhangen is er in ieder geval sprake van 3 risicofactoren:
- Er zijn leeftijdsgenoten aanwezig.
- Er is geen toezicht van volwassenen.
- De jongeren zijn aan het ‘socializen’. Er is geen gestructureerde activiteit.
Bovendien bevinden ze zich vaak in de openbare ruimte. Rondhangen is dus een ‘cocktail’ van risicofactoren.
Rondhangen op straat
Het is niet alleen relevant óf jongeren zich in de openbare ruimte begeven, maar ook wáár dat precies is. Vooral rondhangen op straat en in open ruimtes, zoals een voetbalveld of park, lijkt criminaliteit uit te lokken. Dat geldt ook voor recreatie- of uitgaansgelegenheden, zoals een kroeg. Rondhangen in winkelcentra, openbaar vervoer of ‘overige’ semiopenbare ruimtes daarentegen, zoals scholen of verenigingen, is minder risicovol.
Ingreep op risicofactoren
Tijdens de discussiebijeenkomst hebben we diverse praktijkimplicaties van deze onderzoeksresultaten besproken. Het risico op overlast en criminaliteit kan misschien worden teruggedrongen als er wordt ingegrepen op een van de risicofactoren. Immers, vooral de combinatie van risicofactoren versterkt de kans op criminaliteit aanzienlijk. De volgende voorbeelden werden genoemd tijdens de discussiemiddag:
- ‘Structureren’ van het ongestructureerde hangen: door bijvoorbeeld een voetbalkooi, pannaveld of een halfpipe te faciliteren. Jongerencentra die naschoolse activiteiten aanbieden, zouden eigenlijk in alle ‘moeilijke’ wijken voorhanden moeten zijn.
- Verbeteren van het toezicht: door dergelijke ontmoetingsplekken aan te leggen in het zicht van omwonenden. Ook relevant in dit verband is om de ouders van overlastgevende jeugd te betrekken bij de problemen die hun kinderen veroorzaken. Hier is een rol weggelegd voor de wijkagent, of voor de jongerenwerker − mits dat in overleg met de jongere gebeurt. Of de GGD, in het geval van een zorgvraag. Het lijkt een open deur, maar in de praktijk blijkt het heel nuttig om ouders te bevragen. Weten zij hoe en waar hun kinderen hun tijd doorbrengen, of met wie ze optrekken?
- Beperken van alcoholgebruik: door een alcohol-meeneemverbod te hanteren. Dat kan een effectieve, repressieve maatregel zijn om overlast van hangjongeren terug te dringen.
Pijnpunten rondom hangplekken
De resultaten van het NSCR-onderzoek impliceren dat hangplekken bij voorkeur worden ingericht op plekken die in het zicht liggen. Bijvoorbeeld in de buurt van woningen of winkelcentra. De praktijk is helaas ingewikkelder. De volgende pijnpunten kwamen naar voren tijdens de discussiemiddag:
- Jongeren wíllen soms niet rondhangen op plekken die de gemeente inricht. Om dit te voorkomen, is het belangrijk om ze te betrekken bij de inrichting ervan. JOP’s (jongerenontmoetingsplaatsen) zijn nu vaak heel kaal en ‘uitgekleed’.
- Het gebeurt dat een groep jongeren zich een hangplek toe-eigent. Daardoor kunnen andere jongeren niet van deze plek gebruikmaken en/of ook een eigen hangplek ‘claimen’.
- Jongeren bepalen hun hangplek vaak vanuit puur praktische overwegingen. Ze zoeken plekken waar ze gratis wifi kunnen ontvangen. Zoals op stations of flats met onbeschermde wifi. Of plekken waar ze droog kunnen staan of waar ze toegang hebben tot een toilet. Als gemeente moet je daar op inspelen.
- Rondom het inrichten van hangplekken in het zicht van omwonenden doet zich een paradox voor. Het verkleint weliswaar het risico op criminaliteit, maar het vergroot het risico op overlast voor die omwonenden. De aanpak wordt wellicht te veel gedreven vanuit politieke overwegingen: overlast in een winkelcentrum komt hoger op de politieke agenda dan overlast in een woonwijk.
Tot besluit: succesvolle interventieprogramma’s
Weinig antwoorden, veel vragen. Als de bijeenkomst iets duidelijk heeft gemaakt is het wel de weerbarstigheid van de praktijk. Toch had de middag een positieve noot: met diverse interventieprogramma’s is het gelukt om hangjongerenproblematiek terug te dringen in gemeentes. Zo werd onder andere de intensieve maar succesvolle aanpak uit Dordrecht besproken. Een overzicht van (onderdelen uit) deze aanpak en andere interventies is te vinden in de Database Aanpakken Jeugdgroepen van het CCV. De presentatiesheets van de informatie-en discussiebijeenkomst zijn in te zien via de website van het SPAN-project. <<
Wat verstaan we onder ‘rondhangen’?
Met rondhangen bedoelen we de tijd die jongeren samen doorbrengen in een ongestructureerde activiteit, zoals kletsen, waarbij geen volwassenen aanwezig zijn. Uit onderzoek is gebleken dat juist de combinatie van 3 omstandigheden zorgt voor een verhoogd risico op criminaliteit. Deze omstandigheden zijn:
- aanwezigheid van leeftijdsgenoten;
- afwezigheid van volwassenen;
- ongestructureerde activiteit.
Evelien Hoeben is als promovenda verbonden aan het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) in Amsterdam. Nathalie Feitsma werkt als beleidsadviseur bij de gemeente Dordrecht en heeft de afgelopen jaren als projectmanager de aanpak van jeugdoverlast gecoördineerd. De auteurs zijn beschikbaar voor vragen en discussies via e-mail: ehoeben@nscr.nl en wn.feitsma@dordrecht.nl. Met dank aan Nicole Langeveld van het CCV, aan de SPAN-onderzoekers Heleen Janssen, Wim Bernasco en Frank Weerman, en aan alle deelnemers aan de discussie bijeenkomst op 5 februari 2015.





Laat een reactie achter