‘De zorg voor complexe psychiatrische patiënten moet rigoureus anders’
Elsa Doze is directeur bij ggz-instelling Fivoor en ambassadeur van de Levensloopaanpak. Deze aanpak volgt en helpt complexe psychiatrische patiënten die, als ze afglijden, potentieel gevaarlijk kunnen zijn. Doze pleit voor een intensieve aanpak voor deze mensen, met langdurige zorg. ‘Hulpverleners, politie, gemeenten: we moeten er sámen voor zorgen dat ze niet afglijden.’

Nederland telt zo’n 1500 patiënten die voor veel overlast zorgen, en een gevaar kunnen vormen voor zichzelf of voor anderen. Meestal hebben ze geen woning en zwerven rond. Ze gaan van politiecel naar gevangenis, dan weer voor een crisisopname naar een kliniek, dan weer de straat op. Wanneer het niet goed met ze gaat, vertonen ze verward gedrag en kunnen ze gevaarlijk worden. Elsa Doze: “De zorg voor deze groep mensen is onvoldoende, en dat komt door hoe wij onze maatschappij hebben ingericht, en door hoe we tegen hen aankijken.”
Waar gaat het mis met de benadering en behandeling van deze patiënten?
“Deze mensen hebben langdurige en intensieve ondersteuning nodig. Maar door hoe we onze maatschappij hebben ingericht, kunnen we de zorg en begeleiding niet goed vormgeven. Ons zorgstelsel is verkokerd en versnipperd. In zorgland heb je indicaties nodig, en daarvoor moet je dan precies bij een bepaald loket zijn. De mensen waar we het nu over hebben, worden keer op keer afgewezen bij zorginstellingen, begeleid wonen en woningbouw. Soms kloppen hulpverleners voor hen wel bij 50 verschillende loketten aan. Of ze geven het na 12 loketten op. Het gevolg: iemand wordt dakloos en glijdt steeds verder af.
‘Als het niet goed gaat met deze mensen, kunnen ze afglijden naar criminaliteit’
Ik zie veel moedeloosheid en zorgen. Bij de politie, die ingrijpt als het mis gaat en daar hun handen vol aan heeft, bij hulpverleners, bij de gemeente. Als ik eerlijk ben, maakt het mij ook moedeloos. We laten onze meest kwetsbare burgers afglijden tot het zover is dat ze gedwongen opgenomen worden, of dat ze in een cel terechtkomen.
Als het niet goed gaat met deze mensen, zie je dat ze afglijden naar criminaliteit. Meestal om te overleven: kleine diefstallen. Maar ook zie je uit de hand gelopen agressie-incidenten en overlast. En soms gaat het helemaal mis en is er een ernstig delict waarbij iemand wordt gedood. Er staan wel veel professionals om deze mensen heen; vanuit de ggz, de politie, hulpverleners van de gemeente. Allemaal mensen die kneiterhard hun best doen. Maar toch falen we – omdat we bestuurlijk falen.”
Elsa Doze is directeur bedrijfsvoering ambulant & netwerksamenwerking bij ggz-instelling Fivoor. Ze houdt zich bezig met de regionale en landelijke samenwerking met verschillende partijen: politie, gemeentes en het OM. Fivoor behandelt en begeleidt mensen met een psychiatrische stoornis die voor de samenleving of voor zichzelf een gevaar vormen, met als doel het risico en de kans op herhaling terug te dringen.
Ze is een van de landelijke ambassadeurs van de Levensloopaanpak. De Levensloopaanpak zet zich in voor potentieel gevaarlijke psychiatrische patiënten. Professionals werken intensief samen in de ondersteuning en zorg voor deze mensen. Het doel van de Levensloopaanpak is een betere kwaliteit van leven voor de cliënt te creëren, de overlast voor de maatschappij verminderen en de veiligheid vergroten.
Welke kansrijke ontwikkeling wordt in uw vakgebied nog te veel over het hoofd gezien?
“De samenleving moet beter voor deze mensen zorgen. De levens van deze complexe psychiatrische patiënten moeten eerder worden gestabiliseerd. De afgelopen jaren is in het hele land de Levensloopaanpak geïmplementeerd. Binnen de Levensloopaanpak zijn op dit moment 600 van de 1500 psychiatrische patiënten in beeld. Het idee is dat we complexe psychiatrische patiënten een leven lang in de gaten houden en helpen – óók wanneer ze zorg mijden. We zorgen voor een vast aanspreekpunt en werken samen met alle betrokken partners onder regie van het Zorg- en Veiligheidshuis.
‘Hulpverleners lopen vast, bij vergaderingen hebben we het te vaak over alles wat níet kan’
Bijna alle zorg- en veiligheidshuizen in het land zijn ermee bezig. Dat is nodig; dit werkt alleen met een landelijke aanpak, omdat deze groep patiënten zich door het land verplaatst. De politie en het OM kunnen patiënten aandragen, net als de ggz en gemeenten. Ook krijgen we aanmeldingen van patiënten die binnenkort uit de gevangenis komen, of uit een zorginstelling waar een klinisch traject is afgerond.
Maar we merken dat het lastig gaat, door hoe het systeem is ingericht. Hulpverleners lopen vast, en bij vergaderingen hebben we het te vaak met elkaar over alles wat níet kan. Dat er geen woning te vinden is, dat er niet genoeg budget is voor de begeleiding. Vooral het gebrek aan woningen is lastig; wanneer deze mensen op straat belanden kunnen we ze veel moeilijker helpen – en kan het dus misgaan met agressief en gevaarlijk gedrag.”
Kan een betere samenwerking tussen hulpverleners, politie en gemeenten helpen om deze groep te bereiken en te helpen?
“Binnen de Levensloopaanpak werken politie, zorg en gemeenten met elkaar samen. Die samenwerking gaat over het algemeen goed, we weten elkaar steeds beter te vinden. Toch blijft het probleem dat ieder loket, instantie en individuele aanbieder ‘nee’ kan zeggen, en dat er veel schaarste is. Een goede samenwerking is niet de oplossing voor een slecht ingericht zorgstelsel en het tekort aan passend woonzorgaanbod. We moeten het probleem bij de wortel aanpakken, anders blijven we alleen maar brandjes blussen – zolang er psychiatrische patiënten op straat zwerven, zal de politie haar handen er vol aan hebben. Om dat écht te veranderen, moet het zorgstelsel fundamenteel anders. Het is te versnipperd. Er zijn allerlei aparte zorgwetten gekomen, zoals de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Wet forensische zorg, de zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg – daar zitten allemaal schotten tussen. De complexe psychiatrische patiënten vallen in meerdere wetten tegelijk, met eigen loketten en financieringen. Juist daardoor worden ze afgewezen en krijgen ze niet de juiste hulp. Sterker nog: daardoor komt het benodigde woonzorgaanbod niet van de grond.”
Stel, je zit aan het knoppenpaneel, welke verandering voer je door om een grote stap vooruit te kunnen zetten?
“Als ik het voor het zeggen zou hebben, zou ik vandaag nog de hele groep ernstig psychiatrische patiënten vanuit één zorgwet gaan bedienen in plaats van vanuit de huidige vier. Een zorgwet waaruit hun behandeling, klinische opnames, wonen, ambulante, bemoei- en verplichte zorg geregeld en gefinancierd wordt. Dan krijg je ook één bewindspersoon die verantwoordelijk is voor de zorg, inclusief wonen van deze kwetsbare mensen.
‘Één zorgwet, één verantwoordelijke: daar wordt de sameleving veiliger van’
Vandaaruit is er dan één verantwoordelijke die namens het Rijk kan zeggen: ‘Ik ga dit coördineren, hier is mijn zak met geld. Ik vertel elke regio hoeveel woonzorgplekken er gecreëerd moeten worden, hoeveel woonbegeleiding ze kunnen inhuren én we gaan over op landelijk geregelde bemoeizorg, zodat we ook de patiënten helpen die zorg mijden. Daar wordt de samenleving veiliger van, politie en hulpverleners worden niet meer moedeloos én op de lange termijn bespaart het geld.”
Welke belangrijke les heb je door jouw werk geleerd?
“Dat je het sámen moet doen. Samen kun je de moed erin houden, ook al is het taai en moedeloos makend. Ik heb geleerd dat verandering heel veel tijd en energie kost, maar dat de patiënten het sowieso waard zijn. De groep psychiatrische patiënten waarbij het wel lukt, daar boek je echt resultaat bij. Op de website van Fivoor staat een filmpje met Martijn, bij wie de Levensloopaanpak goed werkt. Hij heeft vaak in de gevangenis gezeten, was verslaafd. Hij woonde in een camper op een grasveld in Zandvoort, kreeg een gebiedsverbod. Alle partners van de Levensloopaanpak zijn er samen voor gegaan. Het doel was dat hij na 9 maanden ergens een plek zou hebben. Dat was taai, maar uiteindelijk kon hij een in flat terecht. Hij is nu stabiel, accepteert de zorg. Wat mij dat leert, is dat je er samen aan werkt, je tegen de klippen op veel voor elkaar kunt krijgen.” <<





Laat een reactie achter