De plussen en de minnen van buurtpreventie
De buurtwacht is sterk in opkomst in Nederland. In bijna de helft van de Nederlandse gemeenten zijn zo’n 700 buurtpreventieteams actief. Onderzoek toont aan dat zij bijdragen aan de wijkveiligheid. Maar er kleven ook risico’s aan: stigmatisering en doorgeschoten sociale controle.

Buurtpreventie is een vorm van vrijwilligerswerk die bijdraagt aan de veiligheid en leefbaarheid in woonwijken. Dat blijft niet alleen bij informatie delen via WhatsApp, veel teams lopen patrouilles door de wijk. Het grootste deel van de Nederlandse buurtwachten richt zich op het voorkomen van inbraak. Socioloog Vasco Lub schreef op basis van een inventarisatie bij gemeenten en observaties van buurtwachten, het rapport De burger op wacht. Het fenomeen ‘buurtpreventie’ onderzocht.
De bijdrage van buurtwachten aan wijkveiligheid is niet eenduidig
Het buurtpreventiewerk kenmerkt zich door ambivalentie, stelt Lub. Want wanneer is een persoon of situatie nu echt verdacht? Soms laten teamleden zich leiden door onderbuikgevoelens, waardoor onschuldigen als verdacht worden bestempeld. Binnen een preventieteam kan een ‘probleem’, ‘verdachte handeling’ of ‘onveilige situatie’ op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. De taakomschrijving ‘signaleren en melden’ is te simpel volgens de onderzoeker, de praktijk van buurtpreventie is complexer dan dat.
Lessen uit het onderzoek
De bijdrage van buurtwachten aan wijkveiligheid is niet eenduidig. In wijken met een hogere status is de intensiteit van de patrouilles sleutel tot succes. Vooral na oprichting van buurtpreventie lijkt er sprake van een afschrikeffect. In de wijken met een lagere status is dat effect verwaarloosbaar. Daar zijn nog zoveel andere maatregelen: samenscholingsverboden, preventief fouilleren en extra politie-inzet. Doorgaans zien de vrijwilligers hun eigen meerwaarde in het bewustmaken van andere bewoners op onveilige situaties. Veel buurtwachten hebben een lichte ‘beroepsdeformatie’, waarschuwt Lub. Dit leidt soms tot tunnelvisie of doorgeschoten sociale controle. Daarmee raken andere waarden dan veiligheid, zoals privacy van bewoners, in het gedrang.
De samenwerking tussen de verschillende vormen van toezicht in de wijken, geeft een wisselend beeld. In de hogestatuswijken voelen de buurtpreventieteams zich serieus genomen. In de lagestatuswijken ervaren de buurtwachten dat zij veel minder meetellen. Juist in die wijken is extra ondersteuning nodig door politie of vanuit de gemeente, omdat het er potentieel gevaarlijker is en omdat het organiserende vermogen er doorgaans minder ontwikkeld is. Vaak missen de buurtpreventieteams daar de betrokkenheid van bewoners met een niet-westerse achtergrond en vormen daardoor geen culturele afspiegeling van de wijk.
De grens tussen ‘brave burgers’ en ‘boeven’ is niet altijd helder
In lagestatuswijken overlappen het gewone en criminele leven elkaar soms. Er heersen verborgen armoede, opvoedproblemen en spanningen tussen verschillende bevolkingsgroepen. De grens tussen ‘brave burgers’ en ‘boeven’ is niet altijd helder. Aan de ene kant beschikken de mensen van het buurtpreventieteam over meer inside information. Echter, de vervlechting kan het ook lastig maken om zaken aan te pakken, want de vrijwilligers maken immers zelf ook deel uit van de wijk.
Criminaliteitsbestrijding
‘Is buurtpreventie de zoveelste loot aan de stam van een zich uitdijende controlecultuur?’, reflecteert onderzoeker Lub afsluitend. ‘Of is het een nuttig verlengstuk van het toezicht- en opsporingsapparaat in Nederland?’ Zijn onderzoek wijst op beide. Het toont een aantal negatieve kanten van buurtpreventie, zoals stigmatisering van andere groepen, overtrokken sociale controle, eigen rechter spelen door bewoners en veiligheid plaatsen boven andere zaken die ook belangrijk zijn voor de leefbaarheid in een wijk. Maar er zijn ook positieve punten, zoals de bijdrage van de buurtwachten aan de criminaliteitsbestrijding. Zij zorgen immers voor extra oplettendheid onder bewoners, ze zijn een verlengstuk van de politie en ze versterken de organisatiegraad in de wijk. <<
Brabant koploper in buurtpreventie
Volgens het onderzoek zijn 150 Nederlandse gemeenten actief met buurtpreventie, 40 procent van het totaal. Van 62 gemeenten is niet bekend of ze over buurtpreventieteams beschikken. Van 124 gemeenten is bekend dat ze over 661 verschillende teams beschikken, gemiddeld 5 per gemeente. Den Haag beschikt over de meeste teams, 32 afzonderlijke burgerwachten. Noord-Brabant is het meest prominent vertegenwoordigd, daar zijn 43 gemeenten actief met buurtpreventie. Gevolgd door Zuid-Holland, 38 gemeenten. In verreweg de meeste gemeenten is buurtpreventie de laatste 5 jaar opgericht, met een flinke piek in 2013. Bijna 70 procent ontstond vanuit een burgerinitiatief. Dat blijft niet bij informatiedelen via WhatsApp-groepen, ruim 60 procent van de gemeenten met buurtpreventieteams patrouilleert actief op straat.
Voor meer informatie over burgerparticipatie in de wijk en de rol van burgers als toezichthouders: neem contact op met Leonie Aarsen via telefoon (06) 27 067 400, of via e-mail: leonie.aarsen@hetccv.nl.





Laat een reactie achter