Bijtende honden blaffen niet
Al meer dan een kwart eeuw wordt geprobeerd beleid tegen bijtende honden te ontwikkelen. De aandacht ging vooral uit naar specifieke, als gevaarlijk beoordeelde hondenrassen. Nu is er meer aandacht voor de omstandigheden waaronder honden bijten, zoals de rol van hondenbazen. Maar om de nieuwe inzichten in beleid om te zetten blijft nog lastig.

In 1993 is met de invoering van de Regeling Agressieve Dieren een verbod ingevoerd om honden van het type pitbullterriër te houden, toen kort na elkaar 3 kinderen werden doodgebeten door dergelijke honden. We zijn nu meer dan een kwart eeuw verder, en het beleid tegen bijtende honden verkeert nog steeds in het stadium van onderzoeken en voornemens. Hoe komt dat?
Het merendeel van het bijten komt van minder gevaarlijke rassen
Allereerst blijkt er een fors gebrek aan informatie waarover het eigenlijk gaat. Zo is er geen actuele en goede informatie over het bijten. De meest uitgebreide informatie staat in een advies uit 2008 voor de minister van LNV. Daaruit komt naar voren dat er toentertijd zo’n 150.000 keer een mens door een hond is gebeten. Ongeveer in een tiende van deze gevallen is er medische hulp nodig bij de spoedeisende hulp, het aantal ziekenhuisopnamen bedraagt enkele honderden, en in gemiddeld 1 geval per jaar volgt de dood (vaak als gevolg van een infectie). Ten opzichte van anderhalf miljoen aanwezige honden is de kans op een ernstig bijtincident dan gering te noemen.
Het betrekkelijk zeldzaam zijn van hondenbeten maakt het aanwijzen van wat risicohonden zijn op zich al lastig. Het genoemde advies uit 2008 dringt erop aan om de Regeling Agressieve Dieren in te trekken. Niet alleen omdat met die regeling het aantal bijtgevallen niet is verminderd. Ook omdat het hondenras pitbullterriër weliswaar relatief vaak is betrokken bij bijtincidenten, maar niet zodanig vaak dat het redelijk is om bepaalde andere types honden buiten een dergelijke regeling te houden. Uit bij het advies geleverde gegevens kan worden afgeleid dat de 8 procent meest gevaarlijke rashonden maar een vijfde van de beten leveren, waarbij de meeste risicohonden nooit beten. Dus het merendeel van het bijten komt van minder gevaarlijke rassen of van honden waarvan het ras onbepaald is. En dat laatste betreft meer dan de helft van de honden in ons land – ze zijn een mengsel van verschillende rassen en er moet dan worden afgegaan op welk ras ze ongeveer lijken.
Langere tijd was het beleid gefixeerd op de aanpak van risicorassen
Hoe zit het dan met aangeboren risicorassen? Allereerst is dan nodig dat helder is wat voor rassen er zijn. Er zijn dienaangaande officiële lijsten, maar het is interessanter te kijken naar een indeling die uitgaat van genetische overeenkomsten. Dan is een indeling in 11 rassen gemaakt, met onder andere gezelschapshonden (waaronder chihuahua’s), retrievers, herdershonden en mastiffachtigen (waaronder bulterriërs, buldogs en boxers). Voorts is in een ander, omvangrijk onderzoek nagegaan welke gedragskenmerken van honden te onderscheiden zijn, en of de genetisch geïdentificeerde hondenrassen daarop verschillen. Voor ons is het meest interessant de mate waarin honden zich agressief betonen. Daarop verschillen de rassen zeer zeker, maar met als verrassende uitkomst dat het vooral de gezelschapshonden zijn die hoog scoren (zeg maar de kleine keffertjes). En de mastiffachtigen juist zeer laag.
Deze bevinding wijst op een valkuil als wordt getracht een beleid tegen hondenbeten in het algemeen te voeren. Vaak zal sprake zijn van een bijtende kleine keffer waarvan de beet geen ernstige gevolgschade geeft. De meer zeldzame beten van andere honden, zoals van mastiffachtigen, kunnen een veel zwaardere impact hebben, zoals wanneer spiermassa, aderen of beenderen vergaand worden beschadigd. Maar omdat die zeldzaam zijn, wordt het uiterst moeilijk goed te voorspellen welke honden zullen gaan bijten.
Er is een wending gemaakt van een hondgericht naar een mensgericht beleid
Langere tijd was het beleid gefixeerd op de aanpak van risicorassen. Sterk kwam dit tot uitdrukking in het advies van de Raad voor Dierenaangelegenheden uit 2017 in het rapport Hondenbeten aan de Kaak gesteld. Een lijst van risicorassen moet worden aangewezen, en voorts moet gelden “One strike out”: gelijk de doodstraf als een hond van een risicoras een mens of een andere hond stevig bijt. Ook moeten honden van dat ras worden doodgemaakt als ze lang in het asiel blijven zitten. Dit advies is niet overgenomen door de politiek. Er is een wending gemaakt van een hondgericht naar een mensgericht beleid – zo wordt gesproken van de mogelijkheid om een educatieve maatregel, of een cursus, aan een hondhouder op te leggen. En wordt gestreefd naar een beleid gericht op individuele honden – zo wordt een te vormen ‘wetenschappelijk onderbouwde’ lijst van risicohonden in het vooruitzicht gesteld door de bewindspersoon, de minister van LNV. Ook zegt deze toe om “een gevalideerde risicobeoordelingstest” te laten ontwikkelen. Die moet een reeds bestaande hondenagressietest vervangen, de MAG-test (Maatschappelijk Aanvaardbaar Gedrag) uit 1997. Volgens het advies uit 2008 was die test “niet geschikt om als enig instrument te worden gebruikt voor het beoordelen van individuele gevallen.” De voorspellende waarde van de test was “te laag en de kans dat een hond ten onrechte als bijtgevaarlijk wordt aangemerkt te groot.” Ook internationale literatuur komt tot het oordeel dat het moeilijk is zo’n test te ontwikkelen.
Experts wijzen op meerdere risicofactoren voor het ontstaan van bijtende honden
De aankondiging door de minister dat er een nieuwe test komt, vormt dan een forse ambitie.
De wending van een primair hondgericht beleid naar een mede mensgericht beleid lijkt zinvol, en volgt de ontwikkelingen in de criminologie. Immers, daarin stond lange tijd het zoeken naar oorzaken in de persoon van de dader voorop, pas later is men het belang van de rol van criminogene situaties gaan onderkennen. Experts wijzen op meerdere risicofactoren voor het ontstaan van bijtende honden, waarbij men meent dat kenmerken van de hondeneigenaar het belangrijkst zouden zijn. “Hoe de resultaten van dit onderzoek in de praktijk ingezet kunnen worden zal bekeken worden met politie en gemeenten”, zo zegt de minister (TK 2018-19, 28 286, nr. 1056). Dus nog niet echt zicht op een geëffectueerd beleid tegen hondenbeten: het blijft tobben. <<
Bert Berghuis is voormalig raadadviseur bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. Hij is beschikbaar voor vragen en discussies via de redactie, e-mail: secondant@hetccv.nl.





Laat een reactie achter